Bụrụ
Onye Ọrụ Ahịa Isi Ego
E bipụtara: Septemba 4, 2023
Ị bụ ụlọ ọrụ azụmahịa na Naịjirịa nke nwere mmasị ịghọ onye ọrụ ahịa isi ego (CMO)? Ndepụta nyocha anyị nke e ji nlezianya kwadebe na-enyere gị aka ikpuchi ihe niile dị mkpa a chọrọ, ka a ghara inwe oghere n’ịgbaso iwu.
Nke a bụ nduzi nzọụkwụ n’usoro maka ndebanye aha, tinyere ihe a chọrọ maka ụdị CMO ọ bụla.
Nzọụkwụ 1: Debanye azụmahịa gị aha na Corporate Affairs Commission (CAC)
Ngalaba 38(2) nke Companies and Allied Matters Act (CAMA) 2020 chọrọ ka ụlọ ọrụ niile debanye aha na CAC; ya mere, azụmahịa niile na Naịjirịa ga-edebanye aha na CAC tupu ha enwee ike itinye akwụkwọ maka ndebanye aha dịka CMO. Iji debanye azụmahịa gị aha na CAC, ị ga-eme ihe ndị a:
- Mepụta akaụntụ na webụsaịtị CAC.
- Họrọ ụdị ụlọ ọrụ ị chọrọ idebanye aha.
- Dejupụta fọm ndebanye aha n’ịntanetị ma kwụọ ụgwọ a chọrọ.
- Nyefee akwụkwọ anamachọihe gị na akwụkwọ nkwado ya.
- Mgbe a kwadoro akwụkwọ anamachọihe gị, ị ga-enweta Asambodo Ndebanye Aha Ụlọ Ọrụ.
Maka nkọwa ndị ọzọ gbasara ndebanye aha azụmahịa na CAC, lee nduzi a nke a kwadebere maka gị.
Nzọụkwụ 2: Họrọ ụdị onye ọrụ ahịa isi ego (CMO)
Ngalaba 10 nke Investment and Securities Act (ISA) 2007 na-akọwa onye ọrụ ahịa isi ego dịka “onye ọ bụla na-arụ ọrụ azụmahịa ịzụ na ire akwụkwọ ego itinye ego, ma ọ bụ na-enye ọrụ metụtara akwụkwọ ego itinye ego.”
Ọ bụrụ na nke a bụ ụdị azụmahịa ị chọrọ ịbanye na ya n’ezie, ọ dị mkpa ịmara na e nwere ụdị CMO dị iche iche na Naịjirịa, nke ọ bụla nwere ọrụ na ihe a chọrọ n’aka ya. Ụfọdụ ụdị CMO ndị a na-ahụkarị na Naịjirịa gụnyere:
- Ndị Nnọchi Anya Azụmahịa Akwụkwọ Ego: Na-arụ ọrụ dị ka ndị etiti n’etiti ndị na-azụ na ndị na-ere akwụkwọ ego.
- Ndị Na-azụ Ma Na-ere Akwụkwọ Ego n’Aha Ndị Ọzọ na n’Aha Onwe Ha: Na-azụ ma na-ere akwụkwọ ego n’aha ndị ahịa na maka akaụntụ nke ha.
- Ebe Nchekwa Etiti Akwụkwọ Ego: Na-echekwa akwụkwọ ego n’ụdị elektrọnik ma na-eme ka nnyefe ikike nwe akwụkwọ ego dị mfe.
- Ụlọ Ọrụ Na-enye Ndụmọdụ Itinye Ego: Na-enye ndị ahịa ụlọ ọrụ ndụmọdụ gbasara itinye ego.
- Ụlọ Ọrụ Ndị Nnọchi Anya Nkwado Azụmahịa: Na-arụ ọrụ dị ka ndị etiti n’etiti ndị nnọchi anya azụmahịa akwụkwọ ego na ndị ahịa ha.
- Ndị Nchekwa Akụ: Na-echekwa akwụkwọ ego ndị ahịa n’ebe nchekwa.
- Ndị Na-azụ Ma Na-ere Akwụkwọ Ego n’Aha Onwe Ha: Na-azụ ma na-ere akwụkwọ ego maka akaụntụ nke ha.
- Ndị Nnyocha na Ndị Ntụle Uru Ala na Ụlọ: Na-atụ uru ihe onwunwe maka ebumnuche iwepụta akwụkwọ ego.
- Ndị Nnọchi Anya Azụmahịa n’Ebe A Na-azụ Ahịa: Na-eme ka ịzụ na ire akwụkwọ ego n’ebe a na-azụ ahịa dị mfe.
- Ndị Na-azụ Ma Na-ere n’Ebe A Na-azụ Ahịa: Na-azụ ma na-ere akwụkwọ ego maka akaụntụ nke ha n’ebe a na-azụ ahịa.
- Ndị Na-azụ Ma Na-ere na FMDQ OTC: Na-azụ ma na-ere akwụkwọ ego site na nkwekọrịta kpọmkwem n’ahịa FMDQ OTC Securities Exchange.
- Ndị Njikwa Ego na Nchịkọta Itinye Ego: Na-elekọta ego itinye ego n’aha ndị ahịa.
- Ndị Nnọchi Anya Nkwado Azụmahịa Bụ Mmadụ n’Otu n’Otu: Na-arụ ọrụ dị ka ndị etiti n’etiti ndị nnọchi anya azụmahịa akwụkwọ ego na ndị ahịa ha bụ mmadụ n’otu n’otu.
- Ndị Nnọchi Anya Azụmahịa n’Etiti Ndị Na-azụ Ma Na-ere n’Aha Onwe Ha: Na-eme ka ịzụ na ire akwụkwọ ego n’etiti ndị na-azụ ma na-ere n’aha onwe ha dị mfe.
- Ndị Na-enye Ndụmọdụ Itinye Ego: Na-enye ndị ahịa ndụmọdụ gbasara itinye ego.
- Ụlọ Ọrụ Na-ahazi Mwepụta Akwụkwọ Ego: Na-enyere ụlọ ọrụ aka n’iwepụta akwụkwọ ego.
- Ndị Na-edobe Ọnụ Azụ na Ọnụ Ire n’Ahịa: Na-edobe ọdịiche n’etiti ọnụ a chọrọ iji zụta na ọnụ a chọrọ iji ree akwụkwọ ego iji hụ na enwere ike ịzụ na ire ha ngwa ngwa n’ahịa.
- Ahịa Mgbanwe Site na Nkwekọrịta Kpọmkwem: Na-eme ka ịzụ na ire akwụkwọ ego n’èzí ebe a na-azụ ahịa dị mfe.
- Ndị Njikwa Nchịkọta Itinye Ego: Na-elekọta nchịkọta itinye ego n’aha ndị ahịa.
- Ndị Njikwa Ihe Onwunwe: Na-elekọta ihe onwunwe n’aha ndị ahịa.
- Ndị Njikwa Ego ntinye n’ụlọ ọrụ na-anọghị n’ahịa mbak: Na-elekọta ego ntinye n’ụlọ ọrụ na-anọghị n’ahịa mbak n’aha ndị na-etinye ego.
- Ụlọ Ọrụ Na-atụ Ogo Ike Ịkwụghachi Ụgwọ: Na-enyocha ike ndị na-ewepụta akwụkwọ ego ịkwụghachi ụgwọ ha.
- Ụlọ Akụ Na-anata Ego Ịdenye Aha Ịzụta: Na-anata ma na-elekọta ego ịdenye aha ịzụta mwepụta ọhụrụ nke akwụkwọ ego.
- Ndị Na-edobe Ndekọ Ndị Nwe Akwụkwọ Ego: Na-edobe ndekọ ndị nwe akwụkwọ ego.
- Onye Na-akwadebe Akụkọ Ego/Onye Nnyocha Ego: Na-akwadebe ma na-enyocha nkwupụta ego ụlọ ọrụ ọha.
- Ndị Nnọchi Anya Ịgbazinye Akwụkwọ Ego: Na-eme ka ịgbazinye na ịgbazite akwụkwọ ego dị mfe.
- Òtù Ndị Na-achịkwa Onwe Ha (SROs): Òtù ndị na-abụghị nke gọọmenti na-emepụta iwu na-akwalite ịzụ ahịa n’ezi omume na n’usoro, na-echebe ndị na-etinye ego ma na-edobe ụkpụrụ omume dị elu n’etiti ndị sonyere n’ahịa.
- Ndị Ọka Iwu: Na-enye ndụmọdụ iwu gbasara azụmahịa ahịa isi ego.
- Ndị Nnọchi Anya Nkwado Azụmahịa: Na-arụ ọrụ dị ka ndị etiti n’etiti ndị nnọchi anya azụmahịa akwụkwọ ego na ndị ahịa ha.
- Ndị Nlekọta Ntụkwasị Obi: Na-ejide akụ n’aka n’ụzọ ntụkwasị obi maka uru ndị ọzọ.
- Ndị Na-ekwe Nkwa Ịzụta Akwụkwọ Ego Fọdụrụ: Na-ekwe nkwa ịzụta akwụkwọ ego ọ bụla a na-eresịghị ndị na-etinye ego n’ime mwepụta ọhụrụ.
- Ndị Njikwa Ego Nkwado Azụmahịa Ọhụrụ: Na-elekọta ego nkwado azụmahịa ọhụrụ n’aha ndị na-etinye ego.
- Ndị Nnọchi Anya Azụmahịa Ngwa Ahịa: Ndị etiti n’etiti ndị na-azụ na ndị na-ere nkwekọrịta ngwa ahịa, na-eme ka azụmahịa n’aha ndị ahịa dị mfe maka ụgwọ ọrụ. Ha abụghị ndị nwe ngwa ahịa ndị nkwekọrịta ahụ gbadoro ụkwụ na ha.
- Ndị Na-azụ Ma Na-ere Ngwa Ahịa n’Aha Onwe Ha: Na-azụ ma na-ere nkwekọrịta ngwa ahịa maka akaụntụ nke ha, na-achọ irite uru site na mgbanwe ọnụ ahịa. Ha na-arụ ọrụ dị ka ndị na-edobe ọnụ azụ na ọnụ ire n’ahịa, na-eme ka ịzụ na ire dị mfe ma na-enwe mmetụta n’ọnụ ahịa.
- Ndị Na-azụ Ma Na-ere Ngwa Ahịa n’Aha Ndị Ọzọ na n’Aha Onwe Ha: Na-ejikọta ọrụ onye nnọchi anya azụmahịa na nke onye na-azụ ma na-ere n’aha onwe ya. Ha na-eme azụmahịa n’aha ndị ahịa ma na-emekwa azụmahịa maka akaụntụ nke ha n’otu ahịa ngwa ahịa ahụ.
Nzọụkwụ 3: Mezuo ihe ndebanye aha chọrọ maka ụdị CMO ị họọrọ
Ngalaba 11 nke ISA 2007 depụtara ihe ndebanye aha chọrọ n’ozuzu maka ndị CMO. Ihe ndị a gụnyere:
- Inwe isi ego kacha nta a chọrọ, nke SEC na-ekpebi n’Iwu na Ụkpụrụ ya. Isi ego kacha nta a chọrọ maka ndị CMO na Naịjirịa na-adị iche dabere n’ụdị CMO.
- Inwe ndị nduzi na ndị ọrụ ndị ruru eru ma dabara adaba ịrụ ọrụ CMO. Ndị nduzi a ga-abụ ndị na-ekwu eziokwu, ndị a pụrụ ịtụkwasị obi, ma nwee ikike ịrụ ọrụ ahụ. SEC ga-enyocha ịdị mma na ntozu nke ndị nduzi na ndị ọrụ dabere n’ọtụtụ ihe, gụnyere agụmakwụkwọ, ahụmịhe, na akụkọ ego ha.
- Inwe atụmatụ azụmahịa nke na-eju afọ. Atụmatụ azụmahịa ahụ kwesịrị ịkọwa ụdị azụmahịa CMO ahụ, ahịa ọ chọrọ iru, na atụmatụ ya iji sọọ mpi. Ọ kwesịkwara ịgụnye amụma ego maka afọ atọ mbụ nke ọrụ CMO ahụ.
Nzọụkwụ 4: Tinye akwụkwọ maka ndebanye aha na SEC
Ngalaba 12 nke ISA 2007 chọrọ ka ndị CMO niile debanye aha na SEC; ya mere, mgbe ị mezuru ihe ndebanye aha niile a chọrọ, ị nwere ike itinye akwụkwọ maka ndebanye aha na SEC. Usoro ndebanye aha gụnyere inyefe fọm anamachọihe, akwụkwọ nkwado, na ụgwọ.
Ndị a bụ ihe ndebanye aha chọrọ maka ụdị CMO ọ bụla:
| Njikọ gaa n’ihe ndebanye aha chọrọ maka ndị CMO | Nkọwa njikọ |
|---|---|
| Ihe A Chọrọ Maka Ndebanye Aha Onye Nnọchi Anya Azụmahịa Akwụkwọ Ego | |
Onye Na-azụ Ma Na-ere Akwụkwọ Ego n’Aha Ndị Ọzọ na n’Aha Onwe Ya |
Ihe A Chọrọ Maka Ndebanye Aha Onye Na-azụ Ma Na-ere Akwụkwọ Ego n’Aha Ndị Ọzọ na n’Aha Onwe Ya |
| Ihe A Chọrọ Maka Ndebanye Aha Onye Ndụmọdụ Ahịa Isi Ego (Ụlọ Ọrụ) | |
| Ihe A Chọrọ Maka Ndebanye Aha Onye Ndụmọdụ Ahịa Isi Ego (Mmadụ n’Otu n’Otu) | |
| Ihe A Chọrọ Maka Ndebanye Aha Onye Ndụmọdụ Ahịa Isi Ego (Mmekọrịta) | |
Onye Etiti Na-aghọ Onye Na-azụ Nye Onye Ọ Bụla Na-ere na Onye Na-ere Nye Onye Ọ Bụla Na-azụ (CCP) |
Ihe A Chọrọ Maka Ndebanye Aha Onye Etiti Na-aghọ Onye Na-azụ Nye Onye Ọ Bụla Na-ere na Onye Na-ere Nye Onye Ọ Bụla Na-azụ (CCP) |
Ụlọ Ọrụ Nkwado na Ịgbakọ Ụgwọ Azụmahịa na Imecha Azụmahịa (CSC) |
Ihe A Chọrọ Maka Ndebanye Aha Ụlọ Ọrụ Nkwado na Ịgbakọ Ụgwọ Azụmahịa na Imecha Azụmahịa (CSC) |
| Ihe A Chọrọ Maka Ndebanye Aha Ụlọ Ọrụ Njikwa Ihe E Ji Kwado Ụgwọ (CMC) | |
Onye Na-azụ Ma Na-ere Ngwa Ahịa n’Aha Ndị Ọzọ na n’Aha Onwe Ya |
Ihe A Chọrọ Maka Ndebanye Aha Onye Na-azụ Ma Na-ere Ngwa Ahịa n’Aha Ndị Ọzọ na n’Aha Onwe Ya |
| Ihe A Chọrọ Maka Ndebanye Aha Onye Nnọchi Anya Azụmahịa Ngwa Ahịa | |
| Ihe A Chọrọ Maka Ndebanye Aha Onye Na-azụ Ma Na-ere Ngwa Ahịa n’Aha Onwe Ya | |
| Ihe A Chọrọ Maka Ndebanye Aha Ahịa Mgbanwe Ngwa Ahịa | |
| Ihe A Chọrọ Maka Ndebanye Aha Onye Etiti Ịchịkọta Ego n’Aka Ọtụtụ Mmadụ | |
| Ihe A Chọrọ Maka Ndebanye Aha Onye Nchekwa Akwụkwọ Ego | |
| Ihe A Chọrọ Maka Ndebanye Aha Onye Na-azụ Ma Na-ere Akwụkwọ Ego n’Aha Onwe Ya | |
| Ihe A Chọrọ Maka Ndebanye Aha Ụlọ Akụ Bụ Ndị Otu Na-azụ Ma Na-ere n’Ahịa | |
| Ihe A Chọrọ Maka Ndebanye Aha Ndị Njikwa Ego na Nchịkọta Itinye Ego | |
| Ihe A Chọrọ Maka Ndebanye Aha Ụlọ Ọrụ Nwere Ụlọ Ọrụ Ndị Ọzọ | |
Onye Nnọchi Anya Azụmahịa n’Etiti Ndị Na-azụ Ma Na-ere n’Aha Onwe Ha |
Ihe A Chọrọ Maka Ndebanye Aha Onye Nnọchi Anya Azụmahịa n’Etiti Ndị Na-azụ Ma Na-ere n’Aha Onwe Ha |
| Ihe A Chọrọ Maka Ndebanye Aha Onye Ndụmọdụ Itinye Ego (Ụlọ Ọrụ) | |
| Ihe A Chọrọ Maka Ndebanye Aha Onye Ndụmọdụ Itinye Ego (Mmadụ n’Otu n’Otu) | |
| Ihe A Chọrọ Maka Ndebanye Aha Ụlọ Ọrụ Na-ahazi Mwepụta Akwụkwọ Ego | |
Ụlọ Akụ Na-anata Ego Ịdenye Aha Ịzụta (Ụlọ Akụ Mwepụta Akwụkwọ Ego) |
Ihe A Chọrọ Maka Ndebanye Aha Ụlọ Akụ Na-anata Ego Ịdenye Aha Ịzụta (Ụlọ Akụ Mwepụta Akwụkwọ Ego) |
| Ihe A Chọrọ Maka Ndebanye Aha Onye Na-edobe Ndekọ Ndị Nwe Akwụkwọ Ego | |
| Ihe A Chọrọ Maka Ndebanye Aha Onye Ndụmọdụ Itinye Ego nke Kọmputa Na-arụ Ọrụ Ya | |
| Ihe A Chọrọ Maka Ndebanye Aha Ahịa Mgbanwe Akwụkwọ Ego | |
| Ihe A Chọrọ Maka Ndebanye Aha Òtù Na-achịkwa Onwe Ya/Òtù Azụmahịa | |
| Ihe A Chọrọ Maka Ndebanye Aha Onye Nnọchi Anya Nkwado Azụmahịa (Ụlọ Ọrụ) | |
| Ihe A Chọrọ Maka Ndebanye Aha Onye Nnọchi Anya Nkwado Azụmahịa (Dijitalụ) | |
| Ihe A Chọrọ Maka Ndebanye Aha Onye Nnọchi Anya Nkwado Azụmahịa (Mmadụ n’Otu n’Otu) | |
| Ihe A Chọrọ Maka Ndebanye Aha Ebe Ndekọ Azụmahịa | |
| Ihe A Chọrọ Maka Ndebanye Aha Ndị Nlekọta Ntụkwasị Obi | |
| Ihe A Chọrọ Maka Ndebanye Aha Onye Na-arụ Ọrụ Ụlọ Nchekwa Ngwa Ahịa |
Ị nwere ike ịdebanye aha ma megharịa ikikere gị naanị site n’ọnụ ụzọ ịntanetị ndị na-arụ ọrụ n’ahịa.
Naanị “onye ụlọ ọrụ na-akwado” nwere ike idebanye azụmahịa aha n’ọnụ ụzọ ịntanetị ahụ. Mụtakwuo gbasara ndị ụlọ ọrụ na-akwado ebe a.
Nzọụkwụ 5: Gafee Ntụle Ntozu na Ịdị Mma
Nkebi 11(4) nke ISA 2007 chọrọ ka SEC mee nyocha ntozu na ịkwesị ekwesị maka ndị niile na-arịọ ndebanye aha dịka CMO. Nnyocha a bụ iji hụ na onye na-arịọ arịrịọ bụ onye eziokwu, a pụrụ ịtụkwasị ya obi, ma nwee nka na ntozu ịrụ ọrụ CMO.
Nzọụkwụ 6: Nweta Asambodo Ndebanye Aha n’Aka SEC
Ọ bụrụ na arịrịọ gị gara nke ọma, SEC ga-enye gị asambodo ndebanye aha. Nkebi 13 nke ISA 2007 chọrọ ka SEC nye ndị niile arịrịọ ndebanye aha ha gara nke ọma dịka CMO asambodo ndebanye aha. Asambodo a ga-enye gị ikike ịrụ ọrụ dịka CMO na Naịjirịa.
Nzọụkwụ 7: Gafee Ntụle Ntozu na Ịdị Mma
Nkebi 11(4) nke ISA 2007 chọrọ ka SEC mee nyocha ntozu na ịkwesị ekwesị maka ndị niile na-arịọ ndebanye aha dịka CMO. Nnyocha a bụ iji hụ na onye na-arịọ arịrịọ bụ onye eziokwu, a pụrụ ịtụkwasị ya obi, ma nwee nka na ntozu ịrụ ọrụ CMO.
Nzọụkwụ 8: Nweta Asambodo Ndebanye Aha n’Aka SEC
Ọ bụrụ na arịrịọ gị gara nke ọma, SEC ga-enye gị asambodo ndebanye aha. Nkebi 13 nke ISA 2007 chọrọ ka SEC nye ndị niile arịrịọ ndebanye aha ha gara nke ọma dịka CMO asambodo ndebanye aha. Asambodo a ga-enye gị ikike ịrụ ọrụ dịka CMO na Naịjirịa.
Ihe enyemaka ndị ọzọ maka ndebanye aha
Ihe A Chọrọ Maka Ndebanye Aha Ahịa Mgbanwe Akwụkwọ Ego
Nweta nchịkọta dị mkpirikpi nke ihe a chọrọ iji guzobe ma rụọ ọrụ ahịa mgbanwe akwụkwọ ego na Naịjirịa—gụnyere ịkwụ ụgwọ, fọm ndị dị mkpa, isi ego kacha nta, ntozu ndị ụlọ ọrụ na-akwado na akwụkwọ ụlọ ọrụ ndị bụ isi.
Ihe A Chọrọ Maka Ndebanye Aha Ahịa Mgbanwe Ngwa Ahịa
Mụta nzọụkwụ ndị bụ isi na akwụkwọ a chọrọ—dị ka ọrụ ịkwụ ụgwọ, inyefe fọm, oke isi ego na nkwa ịgbaso iwu nchịkwa—iji debanye ahịa mgbanwe ngwa ahịa aha.
Ndepụta Ihe Nnyocha Ndebanye Aha Maka Ndị Ụlọ Ọrụ Na-akwado
Ndị ụlọ ọrụ na-akwado bụ ndị ọrụ nke ndị na-arụ ọrụ n’ahịa isi ego (CMOs) nke SEC na-enye ikike ịrụ ọrụ ndị iwu na-achị n’aha onye na-arụ ọrụ n’ahịa ahụ. Mụta nzọụkwụ ndị bụ isi na akwụkwọ a chọrọ—dị ka ịkwụ ụgwọ, inyefe fọm, nkwenye ọkachamara na nkwa ịgbaso iwu nchịkwa—iji debanye aha, gbanwee ọnọdụ, kwaga n’ụlọ ọrụ ọzọ ma ọ bụ gbaa arụkwaghịm dị ka onye ụlọ ọrụ na-akwado
Mmechi
Usoro ịghọ CMO na Naịjirịa nwere ike ịdị mgbagwoju anya ma were ogologo oge. Agbanyeghị, ọ dị mkpa ịgbaso nzọụkwụ na ihe niile a chọrọ nke ọma ka akwụkwọ anamachọihe gị nwee ihe ịga nke ọma. Mgbe e debanyere gị aha dịka CMO, ị ga-enwe ike ịnye ndị ahịa ọrụ gị n’ahịa isi ego Naịjirịa.