Di
Olùṣiṣẹ́ Ọjà Olú-owó Tí a tẹ̀ jáde: September 4, 2023

Èyí ni ìtọ́nisọ́nà ìgbésẹ̀-ní-ìgbésẹ̀ fún ìlànà ìforúkọsílẹ̀, àti àwọn ìbéèrè fún irú CMO kọ̀ọ̀kan.

Ìgbésẹ̀ 1: Forúkọ ilé-iṣẹ́ yín sílẹ̀ pẹ̀lú Corporate Affairs Commission (CAC)

Abala 38(2) ti Companies and Allied Matters Act (CAMA) 2020 ń béèrè kí gbogbo ilé-iṣẹ́ forúkọ sílẹ̀ pẹ̀lú CAC; nítorí náà, gbogbo iṣẹ́-òwò ní Nàìjíríà gbọ́dọ̀ forúkọ sílẹ̀ pẹ̀lú CAC kí wọ́n tó lè béèrè ìforúkọsílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí CMO. Láti forúkọ ilé-iṣẹ́ yín sílẹ̀ pẹ̀lú CAC, ẹ yóò nílò láti:

• Ṣẹ̀dá àkọọ́lẹ̀ lórí ojúlé CAC.
• Yan irú ilé-iṣẹ́ tí ẹ fẹ́ forúkọ sílẹ̀.
• Kún fọ́ọ̀mù ìforúkọsílẹ̀ lórí ayélujára, kí ẹ sì san owó tí a béèrè.
• Fi ìbéèrè yín àti àwọn ìwé àtìlẹ́yìn rẹ̀ ránṣẹ́.
• Tí a bá fọwọ́ sí ìbéèrè yín, ẹ yóò gba ìwé-ẹ̀rí ìdásílẹ̀ ilé-iṣẹ́.

Fún àlàyé sí i nípa ìforúkọsílẹ̀ ilé-iṣẹ́ pẹ̀lú CAC, ẹ wo ìtọ́nisọ́nà yìí tí a pèsè fún yín.

Ìgbésẹ̀ 2: Yan irú olùṣiṣẹ́ ọjà olú-owó (CMO)

Abala 10 ti Investment and Securities Act (ISA) 2007 ṣàlàyé olùṣiṣẹ́ ọjà olú-owó gẹ́gẹ́ bí “ẹnikẹ́ni tó ń ṣe iṣẹ́-òwò ìdúnàádúrà nínú àwọn ìwé ẹ̀rí ìdókòwò tàbí tó ń pèsè iṣẹ́ tó ní í ṣe pẹ̀lú àwọn ohun èlò ìdókòwò.”

Tí èyí bá jẹ́ irú iṣẹ́-òwò tí ẹ fẹ́ ṣe, ó ṣe pàtàkì láti mọ̀ pé oríṣiríṣi CMO ló wà ní Nàìjíríà, ọkọọkan pẹ̀lú iṣẹ́ àti ìbéèrè pàtó tirẹ̀. Díẹ̀ lára irú CMO tó wọ́pọ̀ jù lọ ní Nàìjíríà ni:

• Àwọn alárinà ọjà: Ṣe iṣẹ́ alárinà láàárín àwọn olùrà àti olùtà àwọn ohun èlò ìdókòwò.
• Àwọn alárinà àti oníṣòwò ọjà: Ra àti ta àwọn ohun èlò ìdókòwò fún àwọn oníbàárà àti fún àkọọ́lẹ̀ tiwọn fúnra wọn.
• Àwọn ibi ìpamọ́ àárín gbùngbùn fún ohun èlò ìdókòwò: Pa àwọn ohun èlò ìdókòwò mọ́ ní ìrísí oni-nọ́mbà, wọ́n sì ń ràn lọ́wọ́ láti yí ẹ̀tọ́ níní wọn padà.
• Àwọn agbani-nímọ̀ràn ìdókòwò fún ilé-iṣẹ́: Pèsè ìmọ̀ràn ìdókòwò fún àwọn oníbàárà ilé-iṣẹ́.
• Àwọn olùrànlọ́wọ́ alárinà ọjà fún ilé-iṣẹ́: Ṣe iṣẹ́ alárinà láàárín àwọn alárinà àti àwọn oníbàárà wọn.
• Àwọn olùtọ́jú ohun èlò ìdókòwò: Pa àwọn ohun èlò ìdókòwò mọ́ láìléwu fún àwọn oníbàárà.
• Àwọn oníṣòwò ọjà: Ra àti ta àwọn ohun èlò ìdókòwò fún àkọọ́lẹ̀ tiwọn fúnra wọn.
• Àwọn Oníṣẹ́ Ìwọ̀n/Ìṣirò Iye Ilé àti Ilẹ̀: Ṣe ìṣirò iye ohun ìní fún ète pípèsè ìwé ẹ̀rí ìdókòwò.
• Àwọn alárinà lórí ilẹ̀ ìdúnàádúrà: Ràn lọ́wọ́ nínú rírà àti títà àwọn ohun èlò ìdókòwò lórí ilẹ̀ ìdúnàádúrà.
• Àwọn oníṣòwò lórí ilẹ̀ ìdúnàádúrà: Ṣe ìdúnàádúrà àwọn ohun èlò ìdókòwò fún àkọọ́lẹ̀ tiwọn fúnra wọn lórí ilẹ̀ ìdúnàádúrà.
• Àwọn oníṣòwò FMDQ níta ọjà pàṣípààrọ̀: Ṣe ìdúnàádúrà àwọn ohun èlò ìdókòwò níta ọjà pàṣípààrọ̀ lórí FMDQ OTC Securities Exchange.
• Àwọn olùṣàkóso owó àti àkójọpọ̀ ìdókòwò (Àwọn Olùṣàkóso Àpò Owó/Àkójọpọ̀ Ìdókòwò): Ṣàkóso àwọn owó ìdókòwò fún àwọn oníbàárà.
• Àwọn olùrànlọ́wọ́ alárinà ọjà kọ̀ọ̀kan: Ṣe iṣẹ́ alárinà láàárín àwọn alárinà àti àwọn oníbàárà wọn kọ̀ọ̀kan.
• Àwọn alárinà láàárín oníṣòwò ọjà: Ràn lọ́wọ́ nínú ìdúnàádúrà àwọn ohun èlò ìdókòwò láàárín àwọn oníṣòwò.
• Àwọn agbani-nímọ̀ràn ìdókòwò (Àwọn Olùdámọ̀ràn Ìdókòwò): Pèsè ìmọ̀ràn ìdókòwò fún àwọn oníbàárà.
• Àwọn ilé-iṣẹ́ ìjáde ohun èlò ìdókòwò (Àwọn Ilé Ìṣètò Ìtújáde Ìwé Ẹ̀rí Ìdókòwò): Ran àwọn ilé-iṣẹ́ lọ́wọ́ láti já àwọn ohun èlò ìdókòwò.
• Àwọn olùpèsè ìdúnàádúrà ọjà: Máa ṣètọju ìyàtọ̀ láàárín iye tí wọ́n fẹ́ fi rà àti iye tí wọ́n fẹ́ fi tà àwọn ohun èlò ìdókòwò láti rí i dájú pé a lè rà tàbí ta wọn ní ọjà.
• Àwọn ọjà pàṣípààrọ̀ níta ilẹ̀ ìdúnàádúrà: Ràn lọ́wọ́ nínú ìdúnàádúrà àwọn ohun èlò ìdókòwò níta ilẹ̀ ìdúnàádúrà.
• Àwọn olùṣàkóso àkójọpọ̀ ìdókòwò: Ṣàkóso àwọn àkójọpọ̀ ìdókòwò fún àwọn oníbàárà.
• Àwọn olùṣàkóso ohun-ìní: Ṣàkóso ohun-ìní ilẹ̀ àti ilé fún àwọn oníbàárà.
• Àwọn olùṣàkóso owó ìdókòwò ilé-iṣẹ́ aládàáni: Ṣàkóso àwọn owó ìdókòwò ìpín aládàáni fún àwọn olùdókòwò.
• Àwọn ilé-iṣẹ́ ìṣàyẹ̀wò agbára ìsanwó: Ṣàyẹ̀wò bí àwọn tó ń já ohun èlò ìdókòwò ṣe lè san gbèsè wọn padà.
• Àwọn báńkì olùgbà owó ìforúkọsílẹ̀: Gba àti ṣàkóso owó tí àwọn ènìyàn fi béèrè fún àwọn ohun èlò ìdókòwò tuntun.
• Àwọn olùtọ́jú àkọsílẹ̀ oníhun: Pa àkọsílẹ̀ nípa àwọn tó ní àwọn ohun èlò ìdókòwò mọ́.
• Àwọn oníṣirò ìròyìn àti olùṣàyẹ̀wò ìṣúná: Ṣètò àti ṣàyẹ̀wò àwọn ìròyìn ìṣúná àwọn ilé-iṣẹ́ gbangba.
• Àwọn aṣojú yíyá ohun èlò ìdókòwò: Ràn lọ́wọ́ nínú yíyá àti yíyáni àwọn ohun èlò ìdókòwò.
• Àwọn àjọ tó ń ṣàkóso ara wọn (Àwọn Àjọ Tó Ń Ṣàkóso Ara Wọn, SROs): Àwọn àjọ tí kì í ṣe ti ìjọba tí ń ṣe àwọn òfin tó ń gbé ìdúnàádúrà òdodo àti títò, ààbò olùdókòwò, àti ìwà rere tó ga láàárín àwọn tó ń ṣiṣẹ́ ní ọjà ga.
• Àwọn agbẹjọ́rò: Pèsè ìmọ̀ràn òfin nípa àwọn ìdúnàádúrà ọjà olú-owó.
• Àwọn olùrànlọ́wọ́ alárinà ọjà: Ṣe iṣẹ́ alárinà láàárín àwọn alárinà àti àwọn oníbàárà wọn.
• Àwọn olùtọ́jú ohun-ìní lábẹ́ ìgbẹ́kẹ̀lé: Pa àwọn ohun-ìní mọ́ lábẹ́ ìgbẹ́kẹ̀lé fún àǹfààní àwọn ẹlòmíràn.
• Àwọn olùdánilójú títà ohun èlò ìdókòwò: Ṣe ìdánilójú pé wọ́n yóò ra gbogbo ohun èlò ìdókòwò tuntun tí àwọn olùdókòwò kò rà.
• Àwọn Alákòóso Olú-owó Ìdókòwò Tuntun: Ṣàkóso àwọn àpò owó ìdókòwò fún ìdàgbàsókè ilé-iṣẹ́ tuntun ní orúkọ àwọn olùdókòwò.
• Àwọn alárinà ọjà ẹrù: Ṣe iṣẹ́ alárinà láàárín àwọn olùrà àti olùtà àdéhùn ẹrù ọjà, wọ́n ń ṣe ìdúnàádúrà fún àwọn oníbàárà fún owó iṣẹ́. Wọn kò ní àwọn ẹrù ọjà ìpìlẹ̀ náà fúnra wọn.
• Àwọn oníṣòwò ọjà ẹrù: Ra àti ta àwọn àdéhùn ẹrù ọjà fún àkọọ́lẹ̀ tiwọn fúnra wọn, pẹ̀lú ète láti jèrè láti inú ìyípadà iye owó. Wọ́n ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí àwọn olùpèsè ìdúnàádúrà ọjà, wọ́n ń pèsè àǹfààní rírà àti títà, wọ́n sì ń ní ipa lórí iye owó.
• Àwọn alárinà àti oníṣòwò ọjà ẹrù: Darapọ̀ iṣẹ́ alárinà àti oníṣòwò. Wọ́n ń ṣe ìdúnàádúrà fún àwọn oníbàárà, nígbà tí wọ́n tún ń ṣe ìdúnàádúrà fún àkọọ́lẹ̀ tiwọn fúnra wọn ní ọjà ẹrù ọjà kan náà.

Ìgbésẹ̀ 3: Pàdé àwọn ìbéèrè ìforúkọsílẹ̀ fún irú CMO tí ẹ yàn

Abala 11 ti ISA 2007 ṣàlàyé àwọn ìbéèrè ìforúkọsílẹ̀ gbogbogbò fún àwọn CMO. Àwọn ìbéèrè wọ̀nyí ní:

• Níní iye olú-owó tó kéré jù lọ tí SEC ṣètò nínú àwọn Òfin àti Ìlànà rẹ̀. Iye olú-owó tó kéré jù lọ fún àwọn CMO ní Nàìjíríà yàtọ̀ gẹ́gẹ́ bí irú CMO ṣe rí.

• Níní àwọn olùdarí àti àwọn òṣìṣẹ́ tó bá iṣẹ́ CMO mu tí wọ́n sì lè ṣe àwọn iṣẹ́ náà dáadáa. Àwọn olùdarí wọ̀nyí gbọ́dọ̀ jẹ́ olóòótọ́, ẹni tí a lè gbẹ́kẹ̀ lé, àti ẹni tó ní agbára. SEC yóò ṣàyẹ̀wò bóyá àwọn olùdarí àti òṣìṣẹ́ bá iṣẹ́ náà mu nípa wíwo ọ̀pọ̀ nǹkan, títí kan ẹ̀kọ́ wọn, ìrírí wọn, àti ìtàn ìṣúná wọn.
• Níní ètò iṣẹ́-òwò tó tẹ́ni lọ́rùn. Ètò náà yẹ kí ó ṣàlàyé bí CMO ṣe ń ṣiṣẹ́, ọjà tí ó ń fojú sí, àti ọgbọ́n rẹ̀ fún ìdíje. Ó tún yẹ kí ó ní àwọn àsọtẹ́lẹ̀ ìṣúná fún ọdún mẹ́ta àkọ́kọ́ tí CMO yóò ṣiṣẹ́.

Ìgbésẹ̀ 4: Béèrè ìforúkọsílẹ̀ lọ́wọ́ SEC

Abala 12 ti ISA 2007 ń béèrè kí gbogbo àwọn CMO forúkọ sílẹ̀ pẹ̀lú SEC; nítorí náà, lẹ́yìn tí ẹ bá ti pèsè gbogbo ìbéèrè ìforúkọsílẹ̀, ẹ lè béèrè ìforúkọsílẹ̀ lọ́wọ́ SEC. Ìlànà ìforúkọsílẹ̀ náà ní fífi fọ́ọ̀mù ìbéèrè, àwọn ìwé àtìlẹ́yìn àti owó iṣẹ́ ránṣẹ́.

Èyí ni àwọn ìbéèrè ìforúkọsílẹ̀ fún CMO kọ̀ọ̀kan:

Ẹ lè forúkọ sílẹ̀, ẹ sì lè tún ìwé àṣẹ yín ṣe nípasẹ̀ Pẹpẹ Àwọn Olùṣiṣẹ́ nìkan.

Ẹni tí ilé-iṣẹ́ ṣe onígbọ̀wọ́ fún nìkan ni ó lè forúkọ ilé-iṣẹ́ sílẹ̀ lórí pẹpẹ náà. Kọ́ sí i nípa àwọn ẹni tí ilé-iṣẹ́ ṣe onígbọ̀wọ́ fún níbí.

Ìgbésẹ̀ 5: Ṣe Àyẹ̀wò Ìyẹ àti Ìwà Tó Tọ́

Abala 11(4) ti ISA 2007 ń béèrè pé kí SEC ṣe àyẹ̀wò ìbámu àti ìwà tó yẹ fún gbogbo àwọn tí ó ń béèrè láti forúkọ sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí CMO. Àyẹ̀wò yìí jẹ́ láti rí i dájú pé olùbéèrè jẹ́ olóòótọ́, ẹni tí a lè gbẹ́kẹ̀ lé, àti ẹni tí ó ní agbára láti ṣe àwọn iṣẹ́ CMO.

Ìgbésẹ̀ 6: Gba Ìwé Ẹ̀rí Ìforúkọsílẹ̀ Láti SEC

Tí ìbéèrè yín bá ṣàṣeyọrí, SEC yóò fún yín ní ìwé-ẹ̀rí ìforúkọsílẹ̀. Abala 13 ti ISA 2007 ń béèrè pé kí SEC fún gbogbo àwọn olùbéèrè tí ìforúkọsílẹ̀ wọn gẹ́gẹ́ bí CMO ṣàṣeyọrí ní ìwé-ẹ̀rí ìforúkọsílẹ̀. Ìwé-ẹ̀rí yìí yóò fún yín ní àṣẹ láti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí CMO ní Nàìjíríà.

Ìgbésẹ̀ 7: Ṣe Àyẹ̀wò Ìyẹ àti Ìwà Tó Tọ́

Abala 11(4) ti ISA 2007 ń béèrè pé kí SEC ṣe àyẹ̀wò ìbámu àti ìwà tó yẹ fún gbogbo àwọn tí ó ń béèrè láti forúkọ sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí CMO. Àyẹ̀wò yìí jẹ́ láti rí i dájú pé olùbéèrè jẹ́ olóòótọ́, ẹni tí a lè gbẹ́kẹ̀ lé, àti ẹni tí ó ní agbára láti ṣe àwọn iṣẹ́ CMO.

Ìgbésẹ̀ 8: Gba Ìwé Ẹ̀RÍ Ìforúkọsílẹ̀ Láti SEC

Tí ìbéèrè yín bá ṣàṣeyọrí, SEC yóò fún yín ní ìwé-ẹ̀rí ìforúkọsílẹ̀. Abala 13 ti ISA 2007 ń béèrè pé kí SEC fún gbogbo àwọn olùbéèrè tí ìforúkọsílẹ̀ wọn gẹ́gẹ́ bí CMO ṣàṣeyọrí ní ìwé-ẹ̀rí ìforúkọsílẹ̀. Ìwé-ẹ̀rí yìí yóò fún yín ní àṣẹ láti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí CMO ní Nàìjíríà.

Àwọn ohun èlò ìrànlọ́wọ́ míì fún ìforúkọsílẹ̀

Àwọn Ohun Tí A Nílò fún Ìforúkọsílẹ̀ Ọjà Pàṣípààrọ̀ Ìwé-ẹ̀rí Ìdókòwò

Gba àkótán kúkúrú nípa ohun tí a nílò láti dá Ọjà Pàṣípààrọ̀ Ìwé Ẹ̀rí Ìdókòwò sílẹ̀ àti láti ṣiṣẹ́ ní Nàìjíríà—títí kan sísan owó iṣẹ́, àwọn fọ́ọ̀mù pàtàkì, iye olú-owó tó kéré jù lọ, àwọn ìbéèrè fún Ẹni Tí Ilé-iṣẹ́ Ṣe Onígbọ̀wọ́ Fún, àti àwọn ìwé pàtàkì ilé-iṣẹ́.

Àwọn Ohun Tí A Nílò fún Ìforúkọsílẹ̀ Ọjà Pàṣípààrọ̀ Àwọn Ẹrù

Kọ́ nípa àwọn ìgbésẹ̀ gbogbogbò àti àwọn ìwé tí a nílò—bíi ojúṣe sísan owó, fífi fọ́ọ̀mù ránṣẹ́, iye olú-owó tó kéré jù lọ, àti àwọn ìlérí lábẹ́ ìlànà aláṣẹ—láti forúkọ Ọjà Pàṣípààrọ̀ Ẹrù sílẹ̀.

Àtòjọ àyẹ̀wò ìforúkọsílẹ̀ Àwọn Ẹni Tí Ilé-iṣẹ́ Ṣe Onígbọ̀wọ́ Fún

Àwọn Ẹni Tí Ilé-iṣẹ́ Ṣe Onígbọ̀wọ́ Fún jẹ́ òṣìṣẹ́ àwọn Olùṣiṣẹ́ Ọjà Olú-owó (CMOs) tí SEC fún ní àṣẹ láti ṣe àwọn iṣẹ́ tí a ń ṣàkóso dípò olùṣiṣẹ́ ọjà náà. Kọ́ nípa àwọn ìgbésẹ̀ gbogbogbò àti àwọn ìwé tí a nílò—bíi sísan owó iṣẹ́, fífi fọ́ọ̀mù ránṣẹ́, ìfọwọ́sí amọ̀ṣẹ́dunjú, àti àwọn ìlérí lábẹ́ ìlànà aláṣẹ—láti forúkọ sílẹ̀, yí ipò padà, yí ibi iṣẹ́ padà tàbí kọ̀wé fi ipò Ẹni Tí Ilé-iṣẹ́ Ṣe Onígbọ̀wọ́ Fún sílẹ̀

Ìparí

Ìlànà dídi CMO ní Nàìjíríà lè díjú, ó sì lè gba àkókò pípẹ́. Síbẹ̀, ó ṣe pàtàkì láti tẹ̀lé gbogbo ìgbésẹ̀ àti ìbéèrè pẹkipẹki láti rí i dájú pé ìbéèrè yín ṣàṣeyọrí. Tí ẹ bá ti forúkọ sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí CMO, ẹ yóò lè pèsè iṣẹ́ yín fún àwọn oníbàárà ní ọjà olú-owó Nàìjíríà.