Nkwupụta E Mere na Nzukọ Ọmụmụ Banyere Atụmatụ Mmefu Ego 2020, Nke Isiokwu Ya Bụ “Iji Atụmatụ Mmefu Ego 2020 na Finance Act Kwalite Uto Ahịa Isi Ego Naịjirịa” E bipụtara: Maachị 13, 2020

Ụbọchị 13 Febrụwarị 2020

Lagos

Budata PDF 

1. Usoro Nzukọ Ọmụmụ Banyere Atụmatụ Mmefu Ego bụ ebe a na-enyocha njikọ dị n'etiti ahịa isi ego Naịjirịa na atụmatụ mmefu ego Gọọmentị Etiti kwa afọ. Ebumnuche ya bụ ịmata otú ahịa isi ego nwere ike isi nye aka na mmefu ego ahụ na mmejuputa ya, ma ritekwa uru na ha.
2. E wezụga ihe a mụtara, e dere nkwupụta a ka ọ bụrụ ntinye echiche ahịa isi ego na mkparịta ụka n'ọkwa ọchịchị kwesịrị ekwesị na n'ụlọ ọrụ onwe.
3. Mgbe akwụkwọ isi okwu na-enye ndabere maka isiokwu Nzukọ Ọmụmụ ahụ, ọ kọwara isi ihe dị na atụmatụ mmefu ego 2019 na ihe si na ya pụta. Atụmatụ mmefu ego 2019 tụrụ aro N8.91trn dịka mkpokọta mmefu, ebe ego mbata a tụrụ anya ya bụ N6.99trn, ma ụkọ ego bụ N1.91trn. Otú ọ dị, mmefu e mere n'ezie na 2019 bụ N9.13trn, ebe ego mbata bụ N4.64trn, na mkpokọta ụkọ ego gọọmentị bụ N4.50trn.
4. A kpọrọ atụmatụ mmefu ego 2020 “atụmatụ mmefu ego maka ịnọgide na-enwe uto na ịmepụta ọrụ”, ebe atụmatụ ego mbata na mmefu e kwadoro bụ N8.42trn na N10.59trn, n'otu n'otu. Atụmatụ a dabere na atụmatụ na mmalite ọrụ kpọmkwem, gụnyere iji ego ngalaba onwe kwado ọrụ ndị chọrọ nnukwu ego, ibuli VAT site na 5% ruo 7.5%, ịrụsi ọrụ ike n'imejuputa Akaụntụ Ego Gọọmentị Otu (TSA), na ịtọ ebumnuche ego mbata na oke mmefu megide ego mbata maka ụlọ ọrụ gọọmentị (GOEs), tinyere ihe ndị ọzọ.
5. E wezụga ịbanye aka na atụmatụ mmefu ego ahụ, Onye Isi Ala tinyekwara aka na Finance Bill ka ọ bụrụ iwu na Jenụwarị, 2020. Ebumnuche Finance Act ọhụrụ ahụ gụnyere, n'etiti ihe ndị ọzọ: ịkwalite ikpe ziri ezi n'usoro ụtụ isi, imegharị iwu ụtụ isi obodo ka ha kwekọọ na omume kacha mma n'ụwa, ịmalite mkpali ụtụ isi maka itinye ego na akụrụngwa na ahịa isi ego, ịkwado obere azụmahịa, azụmahịa nta na ndị nke ọkara, na ịbawanye ego mbata gọọmentị. Ya mere, ngosi ahụ kọwara ndokwa dị na atụmatụ mmefu ego 2020 na mgbanwe ndị dị na Finance Act nke nwere ike inyere uto ahịa isi ego Naịjirịa aka.
6. Mgbe ndị sonyere na mkparịta ụka na ndị na-ege ntị kparịtachara nke ọma, e wepụtara ihe ndị a mụtara na aro ndị a:
   a) Mmepe akụrụngwa dị mkpa ka Naịjirịa nweta ọganihu akụ na ụba na mmepe na-adịgide adịgide. Ya mere, ọ dị oke mkpa ịdọta ego sitere na ngalaba onwe na nke dị n’ime mba iji kwụọ ụgwọ ma kwado akụrụngwa ndị dị oke mkpa;

b) Ọ dị mkpa ka gọọmentị mee ihe o kwuru site n'ịkwado idobe nkwekọrịta na nghọta doro anya, nakwa igbochi ego mbata na-apụ n'obodo ahụ n'ụzọ iwu na-akwadoghị;

c) Gọọmentị kwesịrị ịrụ ọrụ iji gbaa ngalaba onwe ume ka ọ sonye n'ọnọdụ azụmahịa Naịjirịa. E kwesịrị ịgba mbọ nke ọma imekọ ihe ọnụ na ngalaba onwe iji chịkọta akụrụngwa ego dị n’ime mba, mepụta ezigbo ọrụ ma wepụ ndị mmadụ na ịda ogbenye;

d) E kwesịrị ịmepụta usoro doro anya maka mmekorita gọọmentị na ngalaba nke onwe na nkwekọrịta inye ikike ọrụ iji dozie ma nweta ego maka nnukwu ụkọ akụrụngwa Naịjirịa;

e) Inye ọnọdụ azụmahịa kwesịrị ekwesị dị mkpa ka obere na etiti ụlọ ọrụ azụmahịa (SMEs) nwee ike ito ma nye aka nke ọma na mmepe akụ na ụba;

f) E kwesịrị iji teknụzụ kwado azụmahịa. E kwesịkwara ilekwasị anya n'ịgbakwunye uru na ngalaba ọrụ ugbo, nke na-eweta obere ego ugbu a, ka ọ baara ndị metụtara ya uru karịa. Otu ụzọ isi mee nke a bụ inye ọkụ eletrik maka ichekwa ihe ubi iji kwụsị mfu a na-enwe mgbe e wetechara ihe ubi;

g) Ọ dị mkpa ịhụ na ụmụaka ndị na-anọghị n'ụlọ akwụkwọ ugbu a laghachiri ụlọ akwụkwọ, ma kwalitekwa ogo agụmakwụkwọ, ahụike na ọdịmma izugbe nke ndị ntorobịa Naịjirịa. Nke a dị oke mkpa maka ọdịnihu akụ na ụba na nchekwa obodo;

h) Ọ dị mkpa ka ndị sonyere n'ahịa isi ego na ndị na-achịkwa ya wulite nkà ha iji rite uru nke ukwuu n'ohere buru ibu dị n'ahịa ahụ;

i) E kwesịrị ịmepụta ohere ndị ọzọ iji belata ihe egwu ego site na usoro nchebe n'ahịa isi ego Naịjirịa, iji mee ka ọ dị mfe ịzụ na ire akụ n'ahịa ma mee ka ahịa ahụ rụọ ọrụ nke ọma;

j) Finance Act bụ otu n'ime iwu ego kacha pụta ìhè n'ihe dị ka iri afọ abụọ (2), na-eleba anya n'ọtụtụ okwu site na ọtụtụ mgbanwe. Ụfọdụ okwu ndị a dị oke mkpa maka mmepe ahịa isi ego Naịjirịa, gụnyere ndị metụtara REITs, ịgbazinye akwụkwọ ego itinye ego, ụtụ stampụ, na ụtụ isi ụlọ ọrụ ndị na-ejide òkè n'ụlọ ọrụ ndị ọzọ;

k) Ọzọkwa, a na-atụ anya na ndokwa Iwu ahụ gbasara ụtụ isi ụlọ ọrụ inshọransị ga-eme ka arụmọrụ na ọnụ ahịa ahịa ụlọ ọrụ ndị a ka mma, ma mesịa kwalitekwa arụmọrụ mbak;

l) Ka ọ dị ugbu a, a ka chọrọ ụfọdụ iwu ndị ọzọ ga-akwado Finance Act; ndị a gụnyere Petroleum Industry Bill, Investment and Securities Act na Companies and Allied Matters Act;

m) Ka obodo ahịa isi ego na-achọ mkpali ndị ọzọ n'aka gọọmentị, ọ dịkwa mkpa ịchọpụta ihe mgbochi ndị dị ugbu a nke gọọmentị nwere ike iwepụ iji mee ka ahịa isi ego too karịa.

n) A na-ana ndị nwe mbak na Naịjirịa ọtụtụ ụdị ụtụ isi, nke na-eme ka ọnụego ụtụ isi ndị na-etinye ego na Naịjirịa na-akwụ n’eziokwu bụrụ otu n’ime ndị kacha elu n’ụwa. Ya mere, ọ dị mkpa ibelata ọnụego ụtụ isi a na-akwụ n’eziokwu na itinye ego n’mbak, tinyere ibelata ụtụ isi ụlọ ọrụ ọzọ, iji mee ka Naịjirịa nwee ike ịsọ mpi karịa n’ịdọta isi ego;

o) Gọọmentị Naịjirịa na-eme atụmatụ mmefu ego nke nwere ụkọ ego mgbe niile. Ọ bụ ezie na nke a nwere ike iyi ihe a na-apụghị izere ezere mgbe ego mbata gọọmentị adịghị ike, gọọmentị ka kwesịrị ịmepụta ụzọ ọhụrụ iji nweta ego maka atụmatụ mmefu ego ya ma zere ụkọ ego na-adịgide adịgide.

p) Ọdịiche dị n'etiti atụmatụ mmefu ego na ihe mere n'ezie adịla ukwuu n'ime afọ ndị gara aga; nke a na-egosi mkpa ọ dị inwe atụmatụ mmefu ego ndị dabara na eziokwu karịa.

q) E kwesịrị ịgba gọọmentị ume ka ọ chekwaa akụrụngwa obodo dị ụkọ, n'ihi na nke a bụ isi ihe maka ịrụ ọrụ nke ọma n'atụmatụ mmefu ego; na

r) N'ọdịnihu, ngosi ndị a na-eme na nzukọ ọmụmụ banyere atụmatụ mmefu ego kwesịrị ịtụle mkpokọta atụmatụ mmefu ego, gụnyere ọnụọgụ sitere n'ọkwa ọchịchị dị n'okpuru gọọmentị etiti, iji gosipụta mmetụta zuru ezu nke atụmatụ mmefu ego na akụ na ụba na ahịa isi ego.