Sanarwar Taron Kasafin Kuɗi na 2020 kan Amfani da Kasafin Kuɗi na 2020 da Finance Act don Bunƙasa Kasuwar Jari ta Najeriya An wallafa: March 13, 2020

13 ga Fabrairu 2020

Lagos

Sauke PDF 

1. Jerin Taron Kasafin Kuɗi wata dama ce ta tantance alaƙar kasuwar jari ta Najeriya da kasafin kuɗin Gwamnatin Tarayya na shekara-shekara. Babban manufarsa ita ce gano yadda kasuwar jari za ta iya bayar da gudummawa ga kasafin kuɗi da aiwatarwarsa, kuma ta amfana daga gare su.
2. Baya ga darussan da aka koya, an shirya wannan sanarwar taro domin ta zama gudummawar kasuwar jari ga tattaunawa a matakan gwamnati da cibiyoyi masu zaman kansu da suka dace.
3. A bayanin jigon taron, takardar farko ta nuna muhimman abubuwa daga kasafin kuɗin 2019 da sakamakonsa. Kasafin kuɗin 2019 ya tsara N8.91trn a matsayin jimillar kashe kuɗi, da hasashen kudaden shiga na N6.99trn da gibin N1.91trn. Sai dai a zahiri kashe kuɗin 2019 ya kai N9.13trn, yayin da kudaden shiga suka kai N4.64trn, tare da jimillar gibin kasafin kuɗi na N4.50trn.
4. An yi wa kasafin kuɗin 2020 lakabin ‘kasafin ci gaba da bunƙasa da samar da ayyukan yi’, tare da amincewa da hasashen kudaden shiga da kashe kuɗi na N8.42trn da N10.59trn, bi da bi. Kasafin ya dogara da takamaiman tsare-tsare, ciki har da amfani da kuɗin masu zaman kansu don manyan ayyuka, ƙara VAT daga 5% zuwa 7.5%, tsaurara aiwatar da Asusun Baitulmali Guda Ɗaya (TSA), da kafa manufofin kudaden shiga da rabon kuɗin kashewa da kuɗaɗen shiga ga Ƙungiyoyin da Gwamnati Ta Mallaka (GOEs), da sauransu.
5. Baya ga sanya hannu kan kasafin kuɗin, Shugaban Ƙasa ya kuma sanya hannu kan Finance Bill ya zama doka a Janairu 2020. Sabuwar Finance Act tana da manufofi da suka haɗa da tabbatar da adalci a tsarin kuɗin gwamnati, gyara dokokin harajin cikin gida su dace da kyawawan hanyoyin duniya, samar da rangwamen haraji don zuba jari a ababen more rayuwa da kasuwannin jari, tallafa wa ƙanana ƙwarai, ƙanana da matsakaitan kasuwanci, da ƙara kudaden shiga na gwamnati. Saboda haka gabatarwar ta nuna tanade-tanaden kasafin kuɗin 2020 da gyare-gyaren Finance Act da za su iya taimakawa bunƙasar kasuwar jari ta Najeriya.
6. Bayan tattaunawa mai zurfi tsakanin masu jawabi da mahalarta, an bayyana darussa da shawarwari kamar haka:
   a) Gina ababen more rayuwa wajibi ne don Najeriya ta samu wadatar tattalin arziki da ci gaba mai ɗorewa. Saboda haka jawo jarin masu zaman kansu da na cikin gida don ɗaukar nauyin muhimman ababen more rayuwa yana da matuƙar muhimmanci;

b) Yana da muhimmanci gwamnati ta aiwatar da abin da take faɗa ta hanyar kiyaye yarjejeniyoyi da bayyana gaskiya, tare da toshe fitar kudaden shiga daga ƙasa ta haramtacciyar hanya;

c) Gwamnati ta yi aiki don ƙarfafa shiga da gudummawar masu zaman kansu a harkokin kasuwancin Najeriya. A yi ƙoƙari na gangan wajen haɗin gwiwa da su don tattara albarkatun cikin gida, samar da ayyukan yi masu inganci da fitar da mutane daga talauci;

d) A samar da takamaiman tsare-tsaren haɗin gwiwar gwamnati da masu zaman kansu da yarjejeniyoyin ba da damar gudanarwa domin magancewa da ɗaukar nauyin gibin ababen more rayuwa mai yawa a Najeriya;

e) Samar da yanayin kasuwanci mai kyau wajibi ne don ƙanana da matsakaitan masana’antu (SMEs) su bunƙasa kuma su bayar da gudummawa yadda ya kamata ga ci gaban tattalin arziki;

f) A yi amfani da fasaha don kasuwanci. Haka kuma a mai da hankali kan ƙara darajar aikin noma, wanda a yanzu ke samar da ƙananan kudaden shiga, don ya fi amfani ga masu ruwa da tsaki. Hanya ɗaya ita ce samar da wutar lantarki don adana amfanin gona da kawar da asarar bayan girbi;

g) Ya zama wajibi a tabbatar yaran da ba sa makaranta a lokacin su koma makaranta, tare da inganta ilimi, lafiya da jin daɗin matasan Najeriya gaba ɗaya. Wannan muhimmi ne ga makomar tattalin arziki da tsaron ƙasa;

h) Mahalarta kasuwar jari da hukumomin kula da ita su ƙara ƙwarewa domin amfani da manyan damammakin da ke kasuwar sosai;

i) A samar da ƙarin damar kariya daga sauyin farashi a kasuwar jari ta Najeriya domin sauƙaƙa samun kuɗin shiga da fita a kasuwa da ingancin kasuwar;

j) Finance Act na ɗaya daga cikin manufofin kuɗi mafi muhimmanci cikin kimanin shekaru ashirin, wato shekaru goma sau biyu (2), kuma tana magance batutuwa da dama ta hanyar gyare-gyare. Wasu daga cikin batutuwan suna da matuƙar muhimmanci ga bunƙasar kasuwar jari ta Najeriya, ciki har da waɗanda suka shafi REITs, ba da rancen takardun jari, harajin tambari da harajin kamfanonin riko;

k) Haka kuma, ana sa ran tanadin Dokar kan harajin kamfanonin inshora zai inganta ayyukansu da darajarsu a kasuwa, kuma a ƙarshe ya ɗaga aikin hannun jarinsu;

l) A halin yanzu, ana bukatar wasu ƙarin dokoki don tallafa wa Finance Act; sun haɗa da Petroleum Industry Bill, Investment and Securities Act da Companies and Allied Matters Act;

m) Yayin da al’ummar kasuwar jari ke neman ƙarin tallafi daga gwamnati, yana da muhimmanci a gano abubuwan da ake da su da ke hana ci gaba waɗanda gwamnati za ta iya cirewa domin ƙara bunƙasa kasuwar.

n) Ana ɗora wa masu hannun jari a Najeriya haraji iri-iri, wanda ke sanya ainihin nauyin harajin masu zuba jari a Najeriya cikin mafi girma a duniya. Saboda haka rage ainihin nauyin haraji kan zuba jari a hannun jari, tare da ƙarin rage harajin kamfanoni, na da muhimmanci don ƙara ƙarfin Najeriya wajen jawo jari;

o) Gwamnatin Najeriya ta saba tsara kasafin kuɗi mai gibi. Ko da hakan zai iya zama dole saboda raunin kudaden shiga na gwamnati, gwamnati har yanzu na bukatar ƙirƙirar sababbin hanyoyin ɗaukar nauyin kasafin kuɗinta da kauce wa gibi na dindindin.

p) Bambancin tsakanin kasafin da ainihin sakamako ya yi yawa a tsawon shekaru; wannan na nuna bukatar kasafin kuɗi mai fi dacewa da gaskiya.

q) A yi ƙoƙarin jan hankalin gwamnati ta adana albarkatun ƙasa masu ƙaranci, domin wannan ginshiƙi ne ga nasarar kasafin kuɗi; kuma

r) Gabatarwar tarukan kasafin kuɗi na gaba su yi la’akari da jimillar kasafin, ciki har da alkaluman jihohi da ƙananan hukumomi, domin a fahimci cikakken tasirin kasafin kuɗi kan tattalin arziki da kasuwar jari.