NJSM – Ìdìpọ̀ 3, Nọ́mbà 2 Tí a tẹ̀ jáde: November 17, 2023
Ọjà Olú-owó Gẹ́gẹ́ bí Ohun Tó Ń Mú Ìdàgbàsókè Ọrọ̀ Ajé Yára – Mary Uduk
Ìyípadà Àárín Tí A Ti Rí Gẹ́gẹ́ bí Ìwọ̀n Ìyípadà Iye Tó Lágbára fún Ṣíṣe Àwòṣe Ìpadà-sí-ara Onírúurú (HAR) ní Àkókò Ìyapa Àìdọ́gba – OlaOluwa S. Yaya, Olanrewaju I. Shittu, Femi J. Ayoola, Oluwamilare G. Olutayo
Àkótán:
Àpilẹ̀kọ yìí ṣàyẹ̀wò ìṣe àwọn ìwọ̀n ìyípadà iye tí a ti rí fún ìfo nínú oríṣiríṣi HAR, pẹ̀lú àwòṣe HAR tuntun tó ní àìdọ́gba, ìfo, ìyapa ìlànà àti àṣìṣe GARCH. Lílo ìfihàn àfọwọ́kọ ìtànkálẹ̀ aláìlétò fi àwọn olùdíwọ̀n tó fara da ìfo hàn, bí ìyípadà agbára méjì (BV), ìyípadà tí a ti rí tó kéré jù (minRV) àti ti àárín (medRV). Àbájáde tún fi hàn pé medRV ni ìwọ̀n tó dára jù fún àwọn àwòṣe ọjà onírúurú bí ti iṣẹ́ yìí. Ó tún fi medRVt hàn gẹ́gẹ́ bí olùdíwọ̀n tó fara da ìfo fún ìlànà ìyàtọ̀ àkójọpọ̀ nínú èrè owó ìdúnàádúrà kọ̀ọ̀kan láàárín ọjọ́.
Ìdáhùn Ọjà Ìpín sí Ètò Owó àti Ìnáwó Ìjọba ní Nàìjíríà – Samuel R.Orekoya
Àkótán:
Yàtọ̀ sí àwọn ìwádìí tó wo ètò owó àti ìnáwó ìjọba lọ́tọ̀ọ̀tọ̀, èyí ṣe àyẹ̀wò ìdáhùn ọjà Nàìjíríà sí ìbáṣepọ̀ wọn. Ní lílo SVAR lórí dátà ìdámẹ́rin ọdún láti 1990Q1 sí 2016Q4, àbájáde ìdáhùn ìpayà tí a kó jọ fi hàn pé ètò méjèèjì ń kan ọjà ìpín, àti pé ìbáṣepọ̀ wọn ṣe pàtàkì fún ṣíṣàlàyé ìdàgbàsókè ọjà. A dámọ̀ràn pé àwọn olùṣàyẹ̀wò ìṣòwò àti olùdókòwò yẹ kí wọ́n wo ipa àpapọ̀ ètò owó àti ìnáwó ìjọba, kì í ṣe ipa wọn lọ́tọ̀, nígbà tí wọ́n bá ń ṣe àyẹ̀wò ìṣe ọjà ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ètò ọrọ̀ ajé.
Ìdáhùn Ọrọ̀ Ajé Nàìjíríà sí Ìpayà Ọjà Olú-owó: Àyẹ̀wò Ẹ̀rí – Mukhtar Danladi Gaaladima àti Abubakar Wambai Aminu
Àkótán:
Àpilẹ̀kọ yìí ṣe àyẹ̀wò ẹ̀rí ìdáhùn ọrọ̀ ajé Nàìjíríà sí ìpayà ọjà olú-owó láti 1981 sí 2016. Ó lo àwọn aṣojú ìwọ̀n ọjà àti ìdàgbàsókè ọrọ̀ ajé pẹ̀lú VECM, iṣẹ́ ìdáhùn ìpayà (IRFs) àti ìpín ìyàtọ̀ (VDCs). Àyàfi àpẹẹrẹ kan, IRFs fi ìdáhùn rere hàn. Oníyípadà ọjà méjì ( ) sábà fa ìyípadà rere pàtàkì, ṣùgbọ́n ìpayà sí òmíràn fa ìdáhùn ọrọ̀ ajé búburú. VDCs fi hàn pé ìyípadà ìdàgbàsókè wá láti ìpayà tirẹ̀ àti ti oníyípadà ọjà mẹ́ta. MCAP àti ND ni oníyípadà tó ní ipa púpọ̀ lórí ọrọ̀ ajé, VLT àti LEGS kò sì ní ipa. Èyí fi àìní ìdàgbàsókè ọjà olú-owó hàn gẹ́gẹ́ bí àfikún fún ìdàgbàsókè ọrọ̀ ajé àti ìdàgbàsókè alágbero Nàìjíríà.
Ìṣàkóso Ilé-iṣẹ́ àti Ìṣe Àwọn Ilé-iṣẹ́ Tí A Ṣàkọsílẹ̀ ní Nàìjíríà – James Ayuba Akwe
Àkótán:
Ìwádìí yìí wo ìbáṣepọ̀ ìṣàkóso ilé-iṣẹ́ àti ìṣe àwọn ilé-iṣẹ́ ohun èlò oníbàárà tí a ṣàkọsílẹ̀ lórí Ọjà Pàṣípààrọ̀ Nàìjíríà (NSE). Ọ̀pọ̀ ìwádìí tẹ́lẹ̀ dojú kọ iṣẹ́ ìnáwó, ẹ̀rí lórí àwọn ilé-iṣẹ́ ohun èlò oníbàárà sì kéré. Nítorí náà ó lo èrè lórí ohun-ìní gẹ́gẹ́ bí aṣojú oníyípadà ìdáhùn, àti ìwọ̀n àti àkópọ̀ ìgbìmọ̀ olùdarí gẹ́gẹ́ bí oníyípadà òmìnira láti 2007–2016. Àpapọ̀ àwọn ilé-iṣẹ́ iṣelọpọ tí a ṣàkọsílẹ̀ lórí NSE ni a wò, tí ilé-iṣẹ́ oníbàárà mẹ́tàdínlógún (17) jẹ́ àpẹẹrẹ. A lo ìlànà kíkà gbogbo wọn, ìwádìí ohun tó ti ṣẹlẹ̀ àti dátà àkáǹtì tí a ti ṣàyẹ̀wò. A ṣe àyẹ̀wò pẹ̀lú ọ̀nà onígun mẹ́rin tó kéré jù àpapọ̀, ipa àìyípadà àti ipa aláìlétò. Ìwọ̀n àti àkópọ̀ ìgbìmọ̀ ní ìbáṣepọ̀ rere pẹ̀lú èrè ohun-ìní. A dámọ̀ràn kí ilé-iṣẹ́ pọ̀si ìgbìmọ̀ sí iye tí kò ju mẹ́ẹ̀ẹ́dógún lọ, gẹ́gẹ́ bí àwọn àtọsẹ̀ apá kan tí a ṣe tí a sì yanjú fún iye tó dára jù. Àwọn ilé-iṣẹ́ tún lè fi olùdarí òde kún ìgbìmọ̀ wọn. Èyí lè mú iye ọrọ̀ ajé àti ìṣípáyá pọ̀.
Ipa Àwọn Ìkéde Ètò Owó lórí Iye Ìpín ní Nàìjíríà – Michael Kalu Mba
Àkótán:
Àwọn olùwádìí ti wo ipa ètò owó lórí èrè àti iye ọjà ìpín lọ́pọ̀ ìgbà. Bí ilé ìfowópamọ́ àárín ṣe ń sọ ìtọ́sọ́nà ètò lọwọlọwọ àti ọjọ́ iwájú, ìfọkànsìn yí sí ipa ìbánisọ̀rọ̀ náà. Àpilẹ̀kọ yìí lo ìdánwò t fún àpẹẹrẹ tó so pọ̀ láti wọn ipa ìkéde MPC lórí iye ìpín Nàìjíríà. Ìṣirò fi hàn pé iye ìpín àwọn báńkì, ìdánilójú àti ilé-iṣẹ́ ìnáwó mìíràn nìkan ló ń dáhùn sí ìbánisọ̀rọ̀ MPC. Iye ìpín ọ̀pọ̀ ilé-iṣẹ́ sábà ń gòkè díẹ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ lẹ́yìn ìpàdé MPC. Àbájáde ṣe pàtàkì fún olùdásílẹ̀ ètò, nítorí àìní ìsọfúnni sí i nípa ìtọ́sọ́nà ètò ọjọ́ iwájú Nàìjíríà.
Àwòṣe Ìgbẹ́kẹ̀lé Ọjà Ìpín Láàárín Nàìjíríà àti Àwọn Ọjà Mìíràn pẹ̀lú Copula Aláìní Àmùúyẹ – Kabir Katata
Àkótán:
Àpilẹ̀kọ yìí lo Copula láti wo ìgbẹ́kẹ̀lé ọjà Nàìjíríà pẹ̀lú South Africa, Egypt, Argentina, Indonesia, Mexico, Turkey, Hong Kong, United Kingdom àti àtọ́ka United States 2. A yan àwọn ọrọ̀ ajé títóbi Áfíríkà, àtọ́ka tó ṣe dáadáa jù ní 2017, àti láti mọ ìbáṣepọ̀ ọjà tó ti dàgbà àti tó ń dàgbà. A lo ARMA GJR-GARCH pẹ̀lú àṣìṣe déédéé àti t fún pínpín ẹ̀gbẹ́, àti Gumbel, Clayton, Gumbel yíyí, Clayton yíyí, Frank, student t àti Joe–Clayton tí a ṣe dọ́gba, pẹ̀lú Gaussian gẹ́gẹ́ bí ìwọ̀n àfiwé, fún pínpín àpapọ̀. A ṣe ọ̀pọ̀ ìdánwò ìbámu lórí èrè ojoojúmọ́ láti Oṣù Kínní 4, 2007 sí Oṣù Kejìlá 29, 2017. Ìwádìí ní ààlà sí ìgbẹ́kẹ̀lé Nàìjíríà pẹ̀lú àtọ́ka kọ̀ọ̀kan. Student t Copula bá dátà mu dáadáa, ó ṣàlàyé ìgbẹ́kẹ̀lé pẹ̀lú ọjà àgbáyé mẹ́sàn-án. Indonesia ni ó ṣọ̀kan jù pẹ̀lú Nàìjíríà. Àbájáde ṣe pàtàkì fún àyẹ̀wò àkójọpọ̀ ìdókòwò, yíyan ọjà fún ìbáṣepọ̀ NSE tó jinlẹ̀ àti àyẹ̀wò ìtanràn ìṣòro.
Àwòṣe Ipa Ìṣòro Ìnáwó Àgbáyé lórí Ọjà Ìpín Nàìjíríà pẹ̀lú GARCH Tó Ní Ìyapa Ìlànà – Moses Abanyam Chiawa àti David Adugh Kuhe
Àkótán:
Àwòṣe ìyípadà iye ṣe pàtàkì fún ìṣàkóso ewu àti yíyan àkójọpọ̀ ìdókòwò, nítorí ó ń mú ìṣirò oníwọ̀n àti àsọtẹ́lẹ̀ àárín iye péye; ṣùgbọ́n fífo ìyapa ìlànà kọjá ń dín ìpéye kù. Ìwádìí wo ìhùwàsí èrè ìpín Nàìjíríà nígbà Ìṣòro Ìnáwó Àgbáyé, pẹ̀lú àtọ́ka gbogbo ìpín ìparí ojoojúmọ́ láti Oṣù Kínní 2, 1998 sí Oṣù Kínní 9, 2018 àti àwòṣe GARCH tó dọ́gba àti tí kò dọ́gba. A pín àkókò sí ṣáájú ìṣòro, nínú rẹ̀ àti lẹ́yìn rẹ̀. A rí ARCH, ìṣùpọ̀ ìyípadà iye, gíga àárín pínpín, ìpayà tó pé àti àìdọ́gba ní àwọn àkókò náà. Ìyípadà pọ̀ ní 2007-2009, pẹ̀lú àìdọ́gba láìsí ipa gbèsè. Lẹ́yìn ìṣòro, ìpayà kò pé tó bẹ́ẹ̀, àìdọ́gba ní ipa gbèsè, ìyípadà sì ń dáhùn yára sí ọjà. Ìpayà ìṣòro ní ipa búburú pàtàkì lórí ọjà Nàìjíríà. Ìbáṣepọ̀ rere ewu àti èrè fi hàn pé olùdókòwò yẹ kí ó gba èrè tó pọ̀ fún ohun-ìní eléwu. A dámọ̀ràn fífi ìyapa ìlànà sínú ìyàtọ̀ alámùúyẹ láti má ṣe gbé ìwọ̀n ìpayà ga ju, kí a sì tún ìgbẹ́kẹ̀lé olùdókòwò kọ́.