Ta ƙa’idojin SEC, kasuwannin musayar takardun jari da sauran masu gudanarwa, ta hanyar rajista, tsara ƙa’idoji, sa ido, aiwatar da doka da kafa Asusun Kare Masu Zuba Jari (IPF).
Tambayoyi da Ake Yawan Yi
ga masu zuba jari
An wallafa: November 16, 2023
A matsayinka na mai zuba jari, yana da muhimmanci ka san haƙƙoƙinka da nauyin da ke kanka. Wannan shafin yana ba da amsoshi ga wasu tambayoyin da aka fi yawan yi game da zuba jari a takardun shaida na zuba jari.
1. Ta yaya ake kare ni a matsayin mai zuba jari?
2. Mene ne hannun jari da takardun bashi?
A taƙaice, hannun jari rabon mallaka ne da kamfani ke bayarwa don tara jarin mallaka; masu hannun jari a zahiri suna mallakar wani ɓangare na kamfanin.
Kamfanoni, ƙananan hukumomi ko jihohi da Gwamnatin Tarayya suna fitar da takardun bashi don karɓar bashi, kamar rancen banki, inda kamfanin yake da bashin biyan masu zuba jari kuɗin ruwa lokaci-lokaci a tsawon rayuwar takardar bashin, sannan ya mayar da ainihin kuɗin lokacin da ta cika wa’adi.
3. Ta yaya zan yi cinikin hannun jari?
Ta hannun dillalin hannun jari mai rajista;
Danna don ganin jerin masu gudanar da kasuwar jari masu rajista.
4. Mene ne tsarin damfarar Ponzi ko tsarin dala?
Damfarar zuba jari ce da ke alƙawarin riba mai yawa ba tare da haɗari ko da ɗan haɗari ba, amma a zahiri ana biyan tsofaffin masu zuba jari ne da kuɗin sababbin masu shiga. Yawanci tsarin yana rushewa idan ba a samu isassun sababbin masu zuba jari don ci gaba da biyan ribar da aka yi alƙawari ba.
5. Ta yaya zan gane tsarin damfarar Ponzi?
- Ba sa cikin jerin mutane ko ƙungiyoyin da aka yi wa rajista don gudanar da harkar zuba jari a Najeriya. Danna don bincika wannan jerin
- Ba sa yin halattaccen zuba jari ko riƙe kadarorin da za su isa biyan ribar da suka yi alƙawari.
- Suna buƙatar sababbin masu zuba jari don biyan waɗanda suka riga su. Waɗannan sababbin masu shiga na iya rasa jarinsu, domin wataƙila ba za su dawo da shi ba kafin tsarin ya rushe.
- Suna alƙawarin riba mai yawa daga zuba jari, galibi fiye da Adadin Kuɗin Ruwa na Manufofin Kuɗi (MPR) na Central Bank of Nigeria.
- Masu tallata tsarin ba su da sanayya ga jama’ar masu zuba jari.
6. Ta yaya zan sayi hannun jari?
Ta hannun dillalin hannun jari mai rajista da kuka zaɓa, ta bayyana ainihin abin da kuke so ko bin shawararsa; ko ta hannun wakilan karɓar kuɗi da aka ambata a takardar tayin da bayanansa idan fitarwa ta farko ce.
7. Ta yaya zan sayar da hannun jari?
Ta hannun dillalin hannun jari mai rajista; duba jerin masu gudanar da kasuwar jari masu rajista
8. Waɗanne matakai zan bi don karɓo takardar shaidar hannun jarina, rabon ribata da ƙarin hannun jarin da ban karɓa ba?
Ka tabbatar dillalinka ya sayi hannun jarin kamar yadda ka umarta; idan ya saya, tuntuɓi masu rajistar wannan tayin; idan har ba a warware batun yadda ya kamata ba, ka shigar da ƙorafi ga SEC.
9. Yaya tsawon lokacin daga rufe tayin jama’a zuwa saka sunan kamfani a kasuwar musayar hannun jari?
Wannan tambaya ta shafi cikakkiyar garantin sayen takardun jari, inda mai garantin ke biyan mai fitar da takardun duk kuɗin fitarwar da zarar an yi rajista, sannan ya ɗauki alhakin tallata takardun da jera su a kasuwar musaya.
A yawancin ƙasashe, musamman masu ci gaban tattalin arziki, mai garantin saye yana ɗaukar alhakin tallata takardun jari da jera su a kasuwa, kuma yana biyan mai fitarwa duk kuɗin fitarwar tun daga rana ta farko. Amma a nan, aƙalla 90% na garantin saye yana kan tsarin sayen ragowar da ba a sayar ba.
Dole a ba da garantin saye ga duk tayin jama’a, sai idan mai fitarwar ya nemi a rubuce kada a yi haka. – Idan akwai garantin saye, dole a sayar da takardun jari da aka riƙe a ajiya cikin watanni shida (6) daga ranar da aka ware su ga mai ba da garantin.
Ba za a fara sayar da takardun jari da aka riƙe a ajiya ba kafin kwanaki goma (10) daga ranar da aka shigar da takardar bayanin sayarwa ga SEC.
10. Shin kamfanin jama’a da aka jera zai iya yin tayin sayarwa ga zaɓaɓɓun masu zuba jari?
A’a. Kamfanonin jama’a da ba a jera su a kasuwar musayar hannun jari ba ne kawai za su iya yin tayin sayarwa ga zaɓaɓɓun masu zuba jari.
11. Ta yaya Hukumar ke sa ido kan ayyukan masu gudanarwa?
Ana yin hakan a matakai biyu (bincike a wurin aiki da bincike daga nesa):
Bincike daga nesa (wato a ofisoshin Hukumar) na rahotanni – ana buƙatar duk masu gudanarwa masu rajista su gabatar da rahotannin ayyukansu na kowane kwata ga Hukumar don nazari. Rahotannin sun ƙunshi bayanan kuɗi da sauran bayanan da aka wajabta bayyana. Ana duba su don tantance lafiyar kuɗin mai gudanarwa da gano alamun matsala tun da wuri. Ana sanar da duk kura-kuran da aka gano domin a gyara su.
Bincike a wurin aiki (a ofisoshin masu gudanarwa): jami’an Hukumar suna ziyartar ofisoshin masu gudanarwa bisa tsari da haɗin kai. Manufar ita ce tabbatar da bin hanyoyin da suka dace wajen aiwatar da umarnin abokan ciniki da kuma bin kyawawan ƙa’idojin kasuwa.
12. Shin Hukumar tana tabbatar da cewa jihohi da kamfanoni suna amfani da kuɗin da suka samu daga kasuwa don manufofin da aka amince da su?
Eh. Ana sa ran duk ƙungiyoyin da suka samu kuɗi daga kasuwa su shirya su gabatar wa Hukumar rahotannin da doka ta wajabta kan yadda aka yi amfani da kuɗin da aka samu daga tayin domin ta duba. Ana nazarin rahotannin don tabbatar da bin tsarin amfani da kuɗin da aka amince da shi a takardun tayin. Bayan haka, ana yin bincike a wurin aiki don tabbatar da bayanan da rahotannin suka bayyana; karkacewa daga tsarin da aka amince da shi na jawo takunkumin da ya dace. Hukumar na iya ɗaukar ƙwararru na waje don taimakawa.