NJSM – Ìdìpọ̀ 4, Nọ́mbà 1 Tí a tẹ̀ jáde: November 17, 2023
Àwọn Ohun Tó Ń Pinnu Ètò Sísan Èrè Ìpín Àwọn Ilé-iṣẹ́ Sìmẹ́ǹtì Tí A Ṣàkọsílẹ̀ ní Nàìjíríà – Nuruddeen Abba Abdullahi
Àkótán:
Ìwádìí yìí wo ohun tó ń pinnu ètò èrè ìpín àwọn ilé-iṣẹ́ sìmẹ́ǹtì lórí NSE. Ó ṣàyẹ̀wò èrè iṣẹ́, agbára owó tó ṣeé lò, gbèsè, ìwọ̀n ilé-iṣẹ́, ìdàgbàsókè, ewu àti èrè ọdún tó kọjá. Dátà wá láti ìròyìn àti àkáǹtì tí a ṣàyẹ̀wò fún ọdún 10 (2007 sí 2016). A dá ètò dátà tó tẹ̀lé àwọn ilé-iṣẹ́ kan náà ní àwọn àkókò oríṣiríṣi sílẹ̀, a sì lo ọ̀nà onígun mẹ́rin tó kéré jù fún ìṣirò ìpadasẹ́yìn. Èrè iṣẹ́, ìwọ̀n, ewu àti èrè ọdún tó kọjá ní ìbáṣepọ̀ rere pẹ̀lú ìsanwó èrè, ṣùgbọ́n kò ní ipa pàtàkì lórí iye ìsanwó. Agbára owó tó ṣeé lò, ìdàgbàsókè àti gbèsè ní ìbáṣepọ̀ òdì aláìlágbára. Bí ó tilẹ̀ rí bẹ́ẹ̀, kò sí ẹ̀rí tó parí pé àwọn ohun inú méje wọ̀nyí ń pinnu ìpín èrè tí a san, tó jẹ́ aṣojú ètò èrè àwọn ilé-iṣẹ́ sìmẹ́ǹtì lórí NSE ní 2007–2016.
Ìdánwò Ìfẹ̀ Iye Ọjà Aláròjinlẹ̀ lórí Ọjà Pàṣípààrọ̀ Nàìjíríà – Babajide Fowowe
Àkótán:
NSE ti dàgbà gidigidi ní ọdún ogún tó kọjá, pẹ̀lú ìgòkè àti ìṣubú iye ńlá tó fi ìyípadà púpọ̀ hàn, tí a sábà ń pè ní ìfẹ̀ iye ọjà. Mímọ̀ bóyá ìfẹ̀ bẹ́ẹ̀ wà ṣe pàtàkì fún olùdásílẹ̀ ètò àti olùdókòwò. Ìwádìí lo dátà iye ìpín àti èrè ilé-iṣẹ́ 78 láti 1990 sí 2016. Ìdánwò àjọrìn Engle-Granger àti Johansen fi ìbáṣepọ̀ ìgbà pípẹ́ láàárín àtọ́ka iye ìpín àti èrè hàn. Gẹ́gẹ́ bí àwòṣe díyelé èrè, iye ọjà (MV) kò yà kúrò ní iye inú (IV) ní àkókò náà; nítorí náà kò sí ẹ̀rí ìfẹ̀ iye ọjà lórí NSE. Ilé-iṣẹ́ tó ń wá owó òde lè gba a láti ọjà ìpín, nítorí ìdúróṣinṣin díẹ̀ wà. Olùṣàkóso yẹ kí ó tẹ̀síwájú láti ṣọ́ ọjà àti dá ètò ìdènà ìfẹ̀ iye sílẹ̀, kí ipa búburú rẹ̀ má bà a jẹ́ fún ọrọ̀ ajé.
Àwọn Ìpo Ọrọ̀ Ajé àti Ìṣe Ọjà Ìpín ní Nàìjíríà: Ẹ̀rí láti Àwòṣe Ìyípadà Ìpo – Shehu Usman Rano Aliyu àti Abubakar Aminu Wambai
Àkótán:
Àpilẹ̀kọ ṣe àyẹ̀wò ìtanràn ìyípadà iye láàárín oṣùwọ̀n pàṣípààrọ̀ àti ọjà ìpín ní ìpo ìrúkèrúdò àti ìdákẹ́jẹ, tàbí ọjà ìgòkè àti ìṣubú, láti Oṣù Kínní 4, 2010 sí Oṣù Kẹfà 30, 2017. Ó lo àwòṣe Markov ìyípadà ìpo pẹ̀lú ìyàtọ̀ alámùúyẹ gẹ́gẹ́ bí Kim (1993). Ó gba ìyípadà àárín àti ìyàtọ̀ láàyè; fífo ìyípadà ìpo kọjá lè mú ìṣirò bí ìyàtọ̀ ṣe ń pé ga ju (Lamoureuex & Lastrapes, 1990). Àyẹ̀wò àkọ́kọ́ rí pínpín tí kò déédéé, gbòǹgbò ẹyọ àti ARCH nínú èrè àti oṣùwọ̀n pàṣípààrọ̀. A rí ìpo ìṣubú àti ìgòkè méjì, tí ìṣubú pé sí i, pẹ̀lú iṣeeṣe ìyípadà 0.9455 àti 0.8686 lẹ́sẹẹsẹ. Ṣùgbọ́n ìgbà ìdúró pọ̀ sí i ní ìgòkè (ìpo 2) ju ìṣubú (ìpo 1), ní ọjọ́ 5958.12 àti 18.406. Àyẹ̀wò fi hàn pé èrè ń pọ̀ pẹ̀lú ìgòkè iye owó ní ọjà ìṣubú, ó sì ń dín kù pẹ̀lú ìṣubú iye owó ní ọjà ìgòkè. Ìpo ọrọ̀ ajé búburú tó ń fa ìyípadà oṣùwọ̀n ń dín èrè kù nípa mímú kí àwọn olùdókòwò rí ewu sí i, pàápàá ní ọjà ìgòkè.
Ṣé Ìhùwàsí Iye Ìpín Àwọn Orílẹ̀-èdè OPEC Gbára Lé Ara Wọn? – Ebenezer Olubiyi
Àkótán:
Àpilẹ̀kọ yìí ṣàwárí ìgbẹ́kẹ̀lé ọjà ìpín àwọn ọmọ OPEC kan, ìbáṣepọ̀ ewu àti èrè, ìbáṣepọ̀ laini, àti ìtanràn ìyípadà láàárín Nàìjíríà àti àwọn míì. Ó lo DCC(1,1)-GARCH(1,1) àti àtọ́ka oṣooṣù láti Oṣù Kínní 2005 sí Oṣù Kẹta 2018. Ìbáṣepọ̀ ewu àti èrè kò dúró fún díẹ̀ nínú orílẹ̀-èdè tó so pọ̀; ìbáṣepọ̀ tó lágbára sì wà láàárín èrè oṣooṣù ọdún àwọn kan. Ìgbẹ́kẹ̀lé OPEC ń yí padà pẹ̀lú àkókò. Nàìjíríà gbára lé àwọn míì lọ́nà ẹyọ kan, àyàfi Saudi Arabia tí ìgbẹ́kẹ̀lé méjèèjì wà. Ìpayà tuntun rere láti àwọn ọmọ OPEC ń mú èrè Nàìjíríà dára sí i, àyàfi Kuwait. A dámọ̀ràn pé olùdókòwò Nàìjíríà lè ra ìpín àwọn OPEC kan yàtọ̀ sí Saudi Arabia nígbà ìrẹ̀wẹ̀sì Nàìjíríà. SEC, NSE àti ìjọba àpapọ̀ yẹ kí wọ́n fi ètò tó ṣeé gbára lé, tó ní ipa rere lórí ọjà, sí ipò àkọ́kọ́.
Ipa Ìrọ̀rùn Ìṣòwò lórí Ìwà Títẹ̀lé Ọ̀pọ̀ ti Olùdókòwò nínú Ọjà Ìpín Nàìjíríà: 2007–2017 – Aliyu Rafindadi Sanusi àti Auwal Umar
Àkótán:
Àpilẹ̀kọ yìí wo irú àti ìwọ̀n ìwà títẹ̀lé ọ̀pọ̀ olùdókòwò àti ipa ìrọ̀rùn ìṣòwò ohun-ìní nínú rẹ̀. Pẹ̀lú dátà ojoojúmọ́ 2007-2017 àti ọ̀nà ìtànká èrè ọjà, ó wo ìpín 29 ní ẹ̀ka mẹ́fà: iṣẹ́ àgbẹ̀, báńkì, ohun èlò ìkọ́lé, ilé-iṣẹ́ oníṣẹ́ púpọ̀, ìdánilójú àti títà epo. A lo VAR oníyípadà méjì àti ìdánwò Granger méjì-méjì fún ìbáṣepọ̀ títẹ̀lé ọ̀pọ̀ àti ìrọ̀rùn ìṣòwò. Ẹ̀rí pàtàkì títẹ̀lé ọ̀pọ̀ wà nínú 12 lára 29 ohun-ìní, ẹ̀rí títẹ̀lé òdì sì wà nínú mẹ́jọ míì. Ìrọ̀rùn ìṣòwò ní ipa pàtàkì lórí dídá ìwà náà sílẹ̀, olùdókòwò sì ń tẹ̀lé ara wọn sí i nígbà ìrọ̀rùn ìṣòwò gíga àti àárín. Ìpín ìyàtọ̀ fi hàn pé ìṣùpọ̀ èrè ń kan ìyàtọ̀ ìrọ̀rùn ìṣòwò àárín, pàápàá ẹ̀ka títà epo. Nítorí ipa búburú títẹ̀lé ọ̀pọ̀, pàápàá ìfẹ̀ iye ọjà, olùṣàkóso lè dín ìwà aláìní ìrònú kù nípa mímú ìṣàn ìsọfúnni dára àti dídín iye owó ìsọfúnni kù.