Jagorar Gudanar da Kamfanoni ta SEC da FORM 01 da aka Sake Dubawa An wallafa: October 10, 2020

JAGORORIN GUDANAR DA KAMFANONI

Majalisar Kula da Rahoton Kuɗi ta Najeriya ta fitar da Ƙa’idojin Shugabancin Kamfanoni na Najeriya (NCCG) a shekarar 2018, wanda ya maye gurbin duk ƙa'idojin gudanar da kamfanoni na fannoni daban-daban da ke akwai a Najeriya. Daga baya Securities and Exchange Commission ta samar da Jagororin SEC kan Shugabancin Kamfanoni (SCGG). Ana buƙatar kamfanonin da hannayen jarinsu ke hannun jama'a su bi tanade-tanaden NCCG da SCGG.

Ƙa’idojin Shugabancin Kamfanoni na Najeriya (NCCG) 2018 ya shafi dukkan ɓangarorin tattalin arziƙi. Sai dai, saboda yanayin musamman na kasuwar babban jari, SEC ta fitar da ƙarin ayyukan da ake ba da shawarar bi, galibi daga Ƙa’idojin SEC kan Shugabancin Kamfanonin da Jama’a ke Iya Zuba Jari a Cikinsu a Najeriya na 2011, a matsayin jagora. Ana ganin waɗannan jagororin za su ƙara inganta mizanin bayyana gaskiya, ɗaukar alhaki, da kyakkyawan gudanar da kamfanoni, ba tare da tauye kasuwanci da ƙirƙire-ƙirƙire fiye da kima ba.

An tsara waɗannan Jagorori bisa Ka'idojin Ƙa’idojin Shugabancin Kamfanoni na Najeriya 2018.

Dole ne kamfanonin da hannayen jarinsu ke hannun jama'a su bi buƙatun Ƙa’idojin Shugabancin Kamfanoni na Najeriya 2018 da Jagororin SEC kan Shugabancin Kamfanoni.

Jagororin su ne kamar haka:

Jagora ta 1 – TSARI DA ABUBUWAN DA SUKA ƘUNSHI KWAMITIN DARAKTOCI

Dole ne yawan mambobin Kwamitin Daraktoci ya kai aƙalla biyar (5).

Jagora ta 2 – DARAKTOCIN IYALI DA MEMBOBIN KWAMITIN DARAKTOCI NA KAMFANONI DA DAMA

2.1. Don kare 'yancin kai na Kwamitin Daraktoci, ba za a yarda mambobi fiye da biyu daga iyali ɗaya su zauna a Kwamitin Daraktocin kamfanin da hannayen jarinsa ke hannun jama'a a lokaci guda ba.

2.2. Don kare rashin son kai da 'yancin kai na Kwamitin Daraktoci, ya kamata a kauce wa kasancewar mutum mamba a kwamitocin daraktoci na kamfanoni biyu ko fiye. Sai dai idan hakan zai haifar da rikicin muradu, kamar kasancewa mamba a kwamitocin daraktoci na kamfanonin da ke gasa da juna, to ba za a yarda da shi ba.

Jagora ta 3 – JAMI'AN KWAMITIN DARAKTOCI

Ya kamata a ba kowane mamba na Kwamitin Daraktoci takardun taron aƙalla mako guda kafin ranar taron Kwamitin Daraktoci ko kwamitin da ke ƙarƙashinsa.

Jagora ta 4 – DARAKTOCI MASU CIN GASHIN KANSU DA BA SA AIKI NA ZARTASWA

4.1. Dole ne kowane kamfani da hannayen jarinsa ke hannun jama'a ya kasance da aƙalla Darakta mai cin gashin kansa guda ɗaya a Kwamitin Daraktocinsa.

4.2. Darakta mai cin gashin kansa:

1. Ba zai kasance abokin tarayya ko babban jami'i a kamfanin binciken kuɗi na doka, kamfanin binciken kuɗi na ciki, kamfanin lauya, ko wani kamfanin ba da shawara da ke da muhimmiyar alaƙa da kamfanin ba; ko
2. Bai kasance abokin tarayya ko babban jami'i a ɗaya daga cikin irin waɗannan kamfanoni ba tsawon shekarun kuɗi uku kafin naɗinsa.

Jagora ta 5 – ZAƁE DA GUDANARWA

Kwamitin Zaɓe da Gudanarwa zai yi waɗannan ayyuka:

1. Duba aikin da ingancin Kwamitocin Daraktoci na kamfanonin da ke ƙarƙashin babban kamfanin kowace shekara, inda hakan ya dace;
2. Shirya bayanin aikin matsayin Shugaban Kwamitin Daraktoci, ciki har da tantance lokacin da ɗan takara zai buƙaci sadaukarwa; da

• Ba da gudummawa ga rahoton shekara-shekara na kamfanin game da alawus da ladan Daraktoci.

Jagora ta 6 – KWAMITIN BINCIKEN KUƊI

Duk lokacin da ya zama dole, Kwamitin na iya neman shawarar ƙwararru daga waje.

Jagora ta 7 – KWAMITIN KULA DA HAƊURRA

Dole ne Babban Jami'in Zartarwa/Babban Darakta (CEO/MD), Daraktocin Zartarwa, da Shugaban sashen binciken kuɗi na ciki su halarci tarukan Kwamitin Kula da Haɗurra.

Jagora ta 8 – NAƊI CIKIN KWAMITIN DARAKTOCI

8.1. Lokacin naɗa mutum a Kwamitin Daraktoci, ya kamata a sanar da Masu Hannun Jari duk wani rikicin muradu na ainihi ko na yiwuwa, ciki har da ko mutumin da ake shirin naɗawa darakta ne a kwamitocin kamfanoni da dama.

8.2. Wasiƙun naɗi ya kamata su ƙunshi waɗannan:

1. Taƙaitaccen bayani kan haƙƙoƙin Darakta;
2. Tsarin tantance Daraktoci da kamfanin ke amfani da shi, da

• Duk wasu nauyin da kwangila ta ɗora.

Jagora ta 9 – TANTANCE KWAMITIN DARAKTOCI

Shugaban Kwamitin Daraktoci zai sa ido kan tantance aikin Babban Jami'in Zartarwa na shekara-shekara. Haka nan CEO/MD zai tantance Daraktocin Zartarwa kowace shekara bisa ƙa'idoji ko alamomin aikin da aka amince da su.

Jagora ta 10 – ALBASHI DA LADA

10.1. Manufofin albashi da lada ya kamata su bayyana tsarin tantance ladan Daraktocin Zartarwa da waɗanda ba na Zartarwa ba, tare da taimakon masu ba da shawara daga waje idan ya zama dole.

10.2. Kwamitin Daraktoci zai amince da ladan kowane Daraktan Zartarwa, ciki har da Babban Jami'in Zartarwa, ɗaya bayan ɗaya, yana la'akari da yadda ƙwarewarsa da gogewarsa suka dace kai tsaye da buƙatun kamfanin a wannan lokacin.

10.3. Idan zaɓuɓɓukan sayen hannayen jari:

1. an ɗauke su a matsayin wani ɓangare na albashi ko ladan zartarwa, Kwamitin Daraktoci zai tabbatar cewa ba a sanya musu farashin rangwame ba sai da izinin SEC. Ba za a iya amfani da duk wani irin wannan ladan da aka ɗage ba sai bayan shekara guda da ƙarewar mafi ƙarancin wa'adin aikin Darakta; da
2. an bayar da su a matsayin wani ɓangare na ladan Daraktoci, ya kamata a sa musu iyaka a kowace shekarar kuɗi kuma sai Masu Hannun Jari sun amince da ita a babban taro.
   • Kamfanoni za su bayyana a rahotonsu na shekara-shekara cikakkun bayanai kan hannayen jarin kamfanin da duk Daraktoci ke riƙe da su, ciki har da bisa 'idan an mai da su hannayen jari'. Wannan bayani zai haɗa da hannayen jarin da suke riƙe da su a kaikaice.
   • Kafin naɗinsu, za a buƙaci duk Daraktoci su bayyana hannayen jarin da suke da su a kamfanin da hannayen jarinsa ke hannun jama'a wanda ake shirin naɗa su Daraktoci, ko a matsayin nasu na kai tsaye ko a matsayin amana ga wasu.
   • Kwamitin Daraktoci zai rika yin bita na lokaci-lokaci ta hanyar kwatanta matakan albashi da lada da na takwarorinsa domin tabbatar da cewa kamfanin ya ci gaba da iya gasa.

Jagora ta 11 – AIKIN BINCIKEN KUƊI NA CIKI

Tsarin binciken kuɗi na ciki na shekara-shekara wanda ya dogara da haɗari zai:

1. magance manyan nau'o'in haɗarin da kamfanin ke fuskanta, tare da danganta su da tsarin kula da haɗari; ii. gano fannoni masu fifiko na binciken kuɗi da wuraren da suka fi yi wa kamfanin barazana;

• nuna yadda za a ba da tabbaci game da tsarin kula da haɗari na kamfanin; da

1. nuna albarkatu da ƙwarewar da ake da su ko ake buƙata don cim ma tsarin.

Jagora ta 12 – HALAYEN KASUWANCI DA ƊA'A

Daraktoci, Manajoji da sauran ma'aikata suna da alhakin bin ƙa'idojin Ƙa’idar Ɗabi’ar Kasuwanci da Kyawawan Hali a kowane lokaci, ciki har da:

1. kare kadarorin Kamfanin da tabbatar da amfani da su yadda ya kamata don halaltattun manufofin kasuwanci;
2. yin binciken da ya dace domin tabbatar da cewa Kamfanin yana aiki cikin inganci, tasiri da bin doka don cim ma manufofinsa;

• ƙin aikata abin da zai iya ɓata sunan kamfanin, tare da ƙarfafa ma'amala ta adalci tsakanin duk ma'aikata da abokan cinikin Kamfanin, masu ba shi kayayyaki, masu gogayya da shi, da sauran ma'aikata;

1. ƙin cin moriyar dukiyar Kamfanin ko amfani da ita don ribar kai ko yin gasa da Kamfanin;
2. kiyaye sirrin bayanan da aka samu yayin gudanar da ayyukansu; irin waɗannan bayanai dukiyar Kamfanin da aka samo su daga gare shi ne, kuma bai dace a bayyana su ko a bar a bayyana su ba sai wanda ya bayar da bayanin ya ba da izini ko doka ta buƙaci bayyana su.

Jagora ta 13 – ƊOREWA

13.1. Kamfanoni za su amince cewa cin hanci da rashawa babbar barazana ce ga kasuwanci da ci gaban ƙasa, saboda haka batu ne na ɗorewar kasuwanci a Najeriya.

13.2. Kamfanoni, Kwamitocin Daraktoci da kowane Darakta dole ne su ƙuduri aniyar yin mu'amala cikin gaskiya da samar da al'adar riƙon amana da rashin amincewa da cin hanci da rashawa ko kaɗan.

Jagora ta 14 – BAYYANA BAYANAI

Don inganta kyakkyawan gudanar da kamfanoni, kamfanoni za su ƙara bayyana bayanai fiye da abin da dokar CAMA ta wajabta.

TARAR ƘIN BIN ƘA’IDOJIN SHUGABANCIN KAMFANONI NA NAJERIYA (NCCG) DA JAGORORIN SEC KAN SHUGABANCIN KAMFANONI.

Duk wani Kamfani/Ƙungiya da ta keta tanade-tanaden Ƙa’idojin Shugabancin Kamfanoni na Najeriya da Jagororin SEC kan Shugabancin Kamfanoni za ta fuskanci tarar N500,000.00 da farko, sannan ƙarin N5, 000.00 a kowace rana da ketawar ta ci gaba, da/ko duk wani takunkumi da Hukumar ta ga ya dace a yanayin da ake ciki.