Bayanin Jagora ga Masu Gudanar da Kasuwar Jari da Kamfanonin Jama’a kan Takardar Umarnin Naɗa Mambobin Majalisar Daraktoci da Wa’adin Daraktoci An wallafa: July 1, 2025

1. Manufar Wannan Jagorar

An bayar da wannan jagora ga Masu Gudanar da Kasuwar Jari (CMOs) da Kamfanonin Alhakin Jama’a (PLCs) a Najeriya bayan Takardar Umarnin da Hukumar ta aika kwanan nan ga Kamfanonin Jama’a da Muhimman Masu Gudanar da Kasuwar Jari Masu Tasiri ga Muradun Jama’a kan shugabanci da wa’adin daraktoci a ƙungiyoyin kasuwar jari.

Ya bayyana yadda sharuɗɗan ke aiki kuma yana bayar da taimakon fassara da ke nuna ƙudurin Hukumar na inganta kyakkyawan shugabanci, sa ido mai inganci da kwanciyar hankalin kasuwa na dogon lokaci.

2. Iyaka da Aiwatarwa

Wannan bayanin jagora ya shafi CMOs da ke gudanar da Muhimman Tsare-tsaren Kasuwar Kuɗi (FMIs) waɗanda Hukumar ta ƙayyade su a matsayin Muhimman Ƙungiyoyi Masu Tasiri ga Muradun Jama’a (SPIEs). Za a nuna takamaiman tanade-tanaden da suka shafi PLCs. Bai shafi kamfanoni masu zaman kansu ko sauran CMOs da Hukumar ba ta ayyana haka ba.

Ba wajibi ba ne sauran CMOs da ba su cikin wannan iyaka su bi shi, amma suna iya son karɓar ƙa’idojin da ke cikin jagorar a matsayin mafi kyawun aiki, musamman idan suna da muhimmanci ga tsarin gaba ɗaya ko suna neman haɓaka matakin shugabancinsu.

3. Asalin Manufa

Hukumar ta lura da ƙara yawaitar musayar matsayi da naɗe-naɗe a tsakanin mambobin majalisar daraktoci a rukuni ɗaya na kamfanoni, musamman sauya Daraktoci Masu Zaman Kansu da Ba na Zartarwa Ba (INEDs) zuwa Daraktocin Zartarwa (EDs), ciki har da ɗaga su zuwa matsayin Babban Jami’in Zartarwa (CEO).

Wannan aiki yana haifar da babbar damuwa game da ’yancin kai, rashin son kai da kariyar shugabanci da ake sa ran INEDs su samar. Daraktoci masu zaman kansu suna taka muhimmiyar rawa wajen tambayar shugabannin zartarwa da kare nagartar shawarwarin majalisar daraktoci. Sauya su zuwa ayyukan zartarwa a ƙungiya ko rukuni ɗaya yana tauye wannan aiki.

Don inganta nagarta da ɗorewa a shugabancin majalisar daraktoci, Hukumar ta umarci ƙara tsaurara ƙuntatawa kan naɗe-naɗe da wa’adi a FMIs da aka ayyana a matsayin ƙungiyoyi masu tasiri ga muradun jama’a.

4. Ma’anoni

1. Muhimmiyar Ƙungiya Mai Tasiri ga Muradun Jama’a (SPIE): A wannan jagorar, PIE yana nufin Mai Gudanar da Kasuwar Jari wanda ayyukansa ke da muhimmanci ga tsarin gaba ɗaya, suke da muhimmiyar alaƙa da haɗarin masu zuba jari, ko suke gudanar da muhimmin aikin tsarin kasuwar jari, kamar yadda Hukumar ta ƙayyade.
2. Muhimmin Tsarin Kasuwar Kuɗi (FMI):

Ƙungiyoyin da ke sauƙaƙa daidaita da tabbatar da ma’amaloli, kammala biyan kuɗi da miƙa kadarori, ciniki ko ayyukan bayanai a kasuwar jari. Wannan ya haɗa, amma bai taƙaita ga, duk kasuwannin musaya, cibiyoyin ajiyar takardun jari na tsakiya, cibiyoyin daidaita da tabbatar da ma’amaloli da wuraren ajiyar bayanan ciniki ba.

1. Darakta Mai Zaman Kansa da Ba na Zartarwa Ba (INED):

Darakta da ba ya shiga gudanar da kamfani na yau da kullum kuma ba shi da alaƙa ko maslaha da za ta iya yin tasiri sosai kan damarsa ta yanke hukunci ba tare da son kai ba, kamar yadda aka bayyana a Ƙa’idojin Shugabancin Kamfanoni na Najeriya 2018 (NCCG).

1. Darakta na Zartarwa (ED):

Mamban majalisar daraktoci da yake shiga gudanarwa da ayyukan kamfani na yau da kullum.

1. Lokacin Hutawa:

Wa’adin da ƙa’ida ta tanada wanda tsohon jami’in zartarwa dole ne ya guji ɗaukar aikin shugabanci ko sa ido domin tabbatar da ’yancin kai da hana rikicin maslaha.

5. Muhimman Umarni

a. Hana Sauya Matsayin INEDs:

Ba za a naɗa INEDs a matsayin Daraktocin Zartarwa, ciki har da matsayin CEO, a kamfani ko tsarin rukuni ɗaya ba. Wannan yana nufin kare ’yancin sa idon majalisar daraktoci da kiyaye rarrabuwa bayyananniya tsakanin sa ido da ayyukan zartarwa.

Wannan ya fara aiki yanzu kuma wajibi ne ga FMIs da aka ayyana a matsayin ƙungiyoyi masu tasiri ga muradun jama’a da PLCs

b. Iyakokin Wa’adin Majalisar Daraktoci:

Daraktoci na iya yin aiki na iyakar shekaru 10 a kamfani ɗaya.

A tsarin rukuni, an amince da jimillar shekaru 12.

Duk shekarun da aka riga aka yi aiki suna cikin lissafin waɗannan iyakoki.

Wannan ya fara aiki yanzu kuma wajibi ne ga FMIs da aka ayyana a matsayin ƙungiyoyi masu tasiri ga muradun jama’a. PLCs dole ne su bi tanadin Ƙa’idojin Shugabancin Kamfanoni na Najeriya (NCCG) 2018.

c. Ƙuntatawa kan Tsofaffin Jami’an Zartarwa Zama Shugaban Majalisar Daraktoci:

Tsohon CEO ko Daraktan Zartarwa da ya kai iyakar wa’adinsa ba za a naɗa shi Shugaban Majalisar Daraktoci ba sai bayan lokacin hutawa na shekaru 3. Idan an naɗa shi, wa’adinsa a matsayin Shugaban Majalisar Daraktoci ba zai wuce shekaru 4 ba.

Wannan ya fara aiki yanzu kuma wajibi ne ga FMIs da aka ayyana a matsayin ƙungiyoyi masu tasiri ga muradun jama’a. PLCs dole ne su bi tanadin Ƙa’idojin Shugabancin Kamfanoni na Najeriya (NCCG) 2018.

6. Manufar Umarnin

Manufofin waɗannan ƙa’idojin shugabanci su ne:

• Tallafa wa tsarin maye gurbin majalisar daraktoci mai tsari da bayyana gaskiya;
• Tabbatar da ci gaba da ’yancin kai a sa idon FMIs;
• Inganta shugabancin kamfanoni mai inganci wanda ya dace da abin da ake tsammani daga ƙa’idojin duniya;
• Ƙarfafa amincewar jama’a da masu zuba jari ga shugabancin FMIs.

7. Abin da Ake Tsammani Daga Sauran CMOs

Ko da yake ba tilas ba ne ga CMOs da ba FMIs ba ko kamfanoni masu zaman kansu, Hukumar tana ƙarfafa duk masu gudanarwa su ɗauki wannan jagora a matsayin sabuwar ƙa’idar kyakkyawan aiki. Shugabanci mai ƙarfi yana taimaka wa rage haɗari, kare masu zuba jari da jure matsalolin gudanarwa na dogon lokaci.

CMOs da ke neman daidaita aikinsu da mafi kyawun hanyoyin duniya, inganta matsayinsu a kasuwa ko shirya yiwuwar ayyana su a gaba a matsayin ƙungiyoyi masu tasiri ga muradun jama’a su yi la’akari da karɓar irin wannan kariyar wa’adi da ’yancin kai.

8. Matakai na Gaba

FMIs da aka ayyana a matsayin muhimman ƙungiyoyi masu tasiri ga muradun jama’a da duk CMOs su guji sauya INEDs zuwa ayyukan zartarwa. Wannan tanadi ya kuma shafi duk CMOs.

Bugu da ƙari, FMIs da aka ayyana a matsayin muhimman ƙungiyoyi masu tasiri ga muradun jama’a su:

• Duba tsarin majalisar daraktocinsu na yanzu da wanda aka ba da shawara don tabbatar da bin ƙa’idoji;
• Sabunta tsarin maye gurbin majalisar daraktoci bisa iyakokin shekaru 10/12 da lokutan hutawa;
• Riƙe bayanai kuma su sanar da Hukumar inda ake shiryawa ko aiwatar da muhimman sauye-sauyen shugabanci.

Don tambayoyi game da fassara ko dacewar wannan jagorar, a aika imel: emidivision@sec.gov.ng