Tambayoyi da Ake Yawan Yi
Kan Shirye-shiryen Zuba Jari na Haɗin Gwiwa An wallafa: November 23, 2023

Investments and Securities Act (ISA) Lamba 29 ta 2007 (Sashe na 153) ta bayyana Tsarin Zuba Jari na Haɗin Gwiwa a matsayin “wani tsari ko wane iri ne, ciki har da kamfanin zuba jari mai buɗe ƙofa, wanda ta hanyarsa ake gayyatar jama’a ko ba su izinin zuba kuɗi ko wasu kadarori a tarin jari, kuma a ƙarƙashinsa:

• Masu zuba jari biyu ko fiye suna ba da kuɗi ko wasu kadarori kuma suna riƙe da hannun shiga cikin tsarin;
• Masu zuba jari suna raba haɗari da amfanin zuba jari gwargwadon hannun shiga da suke da shi a tarin jarin tsarin, ko bisa wani tushe dabam da aka kayyade a takardar yarjejeniya, amma ba tsarin zuba jari na haɗin gwiwa da wata Doka dabam ta ba izini ba”.

Nau’o’in Tsare-tsaren Zuba Jari na Haɗin Gwiwa:
• Asusun Amana na Raka’a
• Asusun Jarin Kasada
• Kamfanonin Zuba Jari Masu Buɗe Ƙofa
• Tsare-tsaren Zuba Jari a Gidaje da Filaye
• Asusun Musamman

Asusun Amana na Raka’a
Tsarin Asusun Amana na Raka’a asusu ne da ake tattara ƙananan kuɗaɗe daga masu zuba jari ɗaiɗaiku su zama tarin kuɗi ɗaya, domin ƙwararrun masu sarrafa asusu su zuba su a hannun jari da kayan kasuwar kuɗi a madadin waɗanda suka ba da gudummawa, waɗanda ake kira masu raka’a [masu biyan shiga]. Ta hanyar zuba jari a irin wannan tsari, masu raka’a suna cin gajiyar rarraba jari da kuma ƙwararrun sarrafa asusunsu a farashi mai sauƙi.

Ana raba jimillar kuɗin asusun amana na raka’a zuwa raka’o’i masu ƙimar kuɗi daidai da juna, misali  idan raka’a ɗaya N1.00 ce, duk wanda ya zuba N100 zai samu raka’a 100. Kamfanin sarrafa asusu yana zuba Asusun Amana na Raka’a a takardun jari masu babban ƙimar amincewa a madadin masu raka’a.

Akwai nau’i biyu na Shirye-shiryen Asusun Amana na Raka’a, wato;

Mai Buɗe Ƙofa
Wannan asusu ne da ke ci gaba da fitar da sabbin raka’o’i da karɓar tsofaffi domin mayar da kuɗi bayan fara bayar da su ga jama’a. Ana lissafa farashinsa bisa Ƙimar Kadarorin Asusun Bayan Cire Basussuka (NAV), wato jimillar kadarorin asusun bayan an cire basussuka a ranar saye ko karɓar raka’o’in domin mayar da kuɗi.

Mai Rufaffen Ƙofa
A Asusun Mai Rufaffen Ƙofa, ba a ƙara fitar da sabbin raka’o’i kuma ba a karɓar raka’o’i domin mayar da kuɗi. Yawanci ana jera asusun a kasuwar musayar hannun jari kuma ana cinikinsa a can; ƙarfin buƙata da wadata a kasuwa ne ke kayyade farashinsa. Saboda haka, mai raka’a da ke son mayar da raka’arsa ya bi ta hannun dillalin hannun jarinsa.

Takardun Yarjejeniyar Amana

Takardar Yarjejeniyar Amana ita ce yarjejeniya tsakanin Mai Sarrafa Asusun da Amintaccen Wakili. Ita ce ke jagorantar sarrafa Tsarin Asusun Amana na Raka’a ta hanyar bayyana haƙƙoƙi, nauye-nauye, manufofin zuba jari, ƙa’idoji, wuraren zuba jari, da duk sauran bayanan da suka dace da asusun.

Muhimman Ɓangarorin Tsarin Asusun Amana na Raka’a
• Mai gudanar da asusun jari
• Mai riƙon amana
• Mai riƙon kadarorin jari
• Mai riƙe rajistar hannun jari

Fa’idodin Tsarin Asusun Amana na Raka’a
• Zurfafa kasuwar jarin Najeriya
• Kai ayyukan kasuwar jari ga jama’ar ƙasa
• Tattara kuɗaɗen masu zuba jari daban-daban don zuba jari
• Ƙarfafa ƙananan kamfanoni masu zaman kansu su yi amfani da kuɗin kasuwar jari don zuba jari na dogon lokaci, wanda ake buƙata wajen faɗaɗa kasuwancinsu da kuma tattalin arziki daga baya
• Riba ko kuɗin shiga, ƙaruwar ƙimar jari da sauransu
• Samar wa masu zuba jari ɗaiɗaiku ƙwararrun masu gudanar da kuɗinsu

Jarin Kasada
Jarin Kasada samar da kuɗi ne a matakin farko ga sababbin kamfanoni da kamfanoni masu tasowa masu son bunƙasa da sauri. An bayyana shi a matsayin aikin neman riba na ɗan kasuwa, wanda babban burinsa shi ne samar da kuɗin da ba za a samu ta wata hanya ba ga sabbin harkokin kasuwanci masu tasowa, domin samun riba a dogon lokaci.

Domin Asusun Jarin Kasada ya kasance, dole ne a samu waɗannan:-

• Masu ɗaukar haɗari da ke shirye su zuba jari a Asusun Jarin Kasada kuma su jira riba ta dogon lokaci maimakon ta gajeren lokaci, wato masu zuba jarin kasada.
• Dole ne a samu Kamfanin Jarin Kasada da zai tattara kuɗi daga masu ɗaukar haɗari, ya ba su hannun jari a madadinsa tare da alƙawarin riba mai yawa a nan gaba.
• Dole ne a samu kasuwanci mai yiwuwa, sabo ne ko mai tasowa, wanda Kamfanin Jarin Kasada zai iya zuba wani ɓangare na jarinsa a ciki.
• Dole ne a samu ɗan kasuwa mai kyakkyawan aiki da ke neman jari don faɗaɗa kasuwancinsa.

Tsarin aikin Jarin Kasada ya ƙunshi:
•    Tara kuɗi
•    Kwararar kuɗi ta zahiri/zuba jari
•    Sa ido/ƙara daraja
•    Matakin fita.

Hanyoyin Samun Kuɗin Asusun Jarin Kasada
• Cibiyoyin zuba jari: asusun fansho, kamfanonin inshora da ƙungiyoyin agaji ko asusun tallafi na jami’o’i da ƙwararru ke gudanarwa.
• Attajirai ’yan ƙungiyar kasuwanci masu ɗaukar haɗari sosai kuma masu basirar zaɓar kyawawan kasuwanci masu ƙarfi wajen bunƙasa.
• Kamfanonin da aka kafa don ba sabbin kasuwanci kuɗi, waɗanda ba sa iya samun kuɗin banki saboda rashin jingina da kyakkyawan tarihin aiki.

Fa’idodin Samar da Kuɗin Jarin Kasada
•    Yana taimaka wa sababbin kamfanoni samun jarin fara aiki domin ɗan kasuwa ya kai matsayin kamfani mai ci gaba da aiki kafin ya iya samun kuɗi daga banki.
•    Yana ba kamfani da ke aiki jarin ɗaukar haɗari don tallafa masa a lokacin saurin haɓaka ko domin taimaka wa gabatar da sabon kaya a kasuwa.
•    Yana ba da gudummawa ga GNP/GDP na tattalin arziki ta hanyar ƙara yawan samarwa.
•    Yana samar da ayyukan yi.
•    Yana ba kamfanonin da abin ya shafa damar samun rangwamen haraji.
•    Yana taimakawa wajen sauya fasaha.
•    Yana ƙara ayyuka a kasuwar musayar hannun jari ta hanyar sayen hannun jari daga masu hannun jari na yanzu, don haka yana ƙarfafa bunƙasar kasuwar jari.
•    Yana samar da jari don ba da kuɗin haɗewar kamfanoni da karɓar iko da su.

Matsalolin da ke da alaƙa da Jarin Kasada a Najeriya
•    Rashin isassun kuɗi.
•    Matsalar gano sababbin fasahohin cikin gida da wuraren zuba jari masu dacewa.
•    Rashin ƙayyadadden tsari.
•    Gasa daga wasu zaɓuɓɓukan zuba jari masu jan hankali.
•    Rashin ƙwararrun masu gudanarwa masu gogewa.
•    Rashin ƙwarewar fasaha.
•    Matsalolin ababen more rayuwa a sufuri, ingantattun hanyoyi, wutar lantarki (samar da lantarki), lafiya, sadarwa, da sauransu.

Tsarin Asusun Zuba Jari a Gidaje da Filaye (REITS)
REITS Tsarin Zuba Jari na Haɗin Gwiwa ne da ke zuba jari kai tsaye (saye, riƙewa da sarrafawa) a kadarorin gidaje da filaye masu samar da kuɗin shiga (da kadarorin da ke da alaƙa da su), ta amfani da kuɗin da aka haɗa daga biyan kuɗin shiga na masu zuba jari/masu raka’a.